Η αρχική Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης, γνωστή ως αρχική δήλωση Πόθεν Έσχες, είναι η πρώτη υποχρεωτική δήλωση που υποβάλλει κάποιος μόλις αποκτήσει ιδιότητα που τον εντάσσει στον κύκλο των υπόχρεων προσώπων του ν. 5026/2023 (ΦΕΚ Α 45/28.02.2023), όπως ισχύει μετά τις τροποποιήσεις του ν. 5130/2024 (ΦΕΚ Α 127/01.08.2024). Δεν είναι προαιρετική, αποτελεί νομική υποχρέωση που συνδέεται με την ανάληψη συγκεκριμένων δημόσιων, πολιτικών ή διοικητικών καθηκόντων και η παράλειψή της επιφέρει διοικητικές και ποινικές κυρώσεις.
Το παρόν άρθρο εξηγεί τι είναι η αρχική δήλωση, ποιοι υποχρεούνται να την υποβάλουν, τι ακριβώς περιλαμβάνει, πότε και πώς υποβάλλεται, με πρακτικά παραδείγματα υπολογισμού της προθεσμίας.
Τι είναι η αρχική Δήλωση Περιουσιακής Κατάστασης
Η αρχική Δ.Π.Κ. είναι η δήλωση με την οποία ο υπόχρεος καταγράφει για πρώτη φορά την πλήρη περιουσιακή του εικόνα κατά την ημερομηνία κτήσης της ιδιότητας ή ανάληψης υπηρεσίας. Αποτελεί την αφετηρία του ελέγχου: βάσει αυτής διαπιστώνεται η αρχική περιουσιακή κατάσταση του υπόχρεου και παρακολουθούνται στη συνέχεια τυχόν μεταβολές μέσω των ετήσιων δηλώσεων που ακολουθούν.
Η αρχική δήλωση δεν αφορά αποκλειστικά τον ίδιο τον υπόχρεο. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 3 του ν. 5026/2023, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5130/2024, υπόχρεοι σε αυτοτελή Δ.Π.Κ. είναι και οι σύζυγοι, οι εν διαστάσει σύζυγοι και τα μέρη συμφώνου συμβίωσης των υπόχρεων προσώπων, για όσο χρόνο διαρκεί η σχέση αυτή, πλέον ενός έτους. Κάθε πρόσωπο υποβάλλει τη δική του ξεχωριστή δήλωση, η οποία περιλαμβάνει τα ιδιόκτητα περιουσιακά στοιχεία του και αυτά των ανήλικων τέκνων του.
Ποιοι υποχρεούνται σε αρχική δήλωση
Το Κεφάλαιο Β του ν. 5026/2023 (άρθρα 4 έως 16) ορίζει αναλυτικά τις κατηγορίες υπόχρεων. Η ένταξη σε αυτές δεν γίνεται με πρωτοβουλία του ίδιου του υπόχρεου: ο αρμόδιος φορέας (υπουργείο, ΟΤΑ, ΝΠΔΔ κ.λπ.) καταρτίζει κατάσταση υπόχρεων και αποστέλλει ειδοποίηση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Η λήψη της ειδοποίησης επέχει θέση επίσημης γνωστοποίησης.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι βασικές κατηγορίες υπόχρεων ανά άρθρο του νόμου, όπως ισχύει μετά τον ν. 5130/2024:
| Κατηγορία υπόχρεων | Νομική βάση |
|---|---|
| Πολιτικά πρόσωπα (Πρόεδρος Δημοκρατίας, Πρωθυπουργός, Υπουργοί, Βουλευτές, Ευρωβουλευτές κ.ά.) | Άρθρο 4 ν. 5026/2023 |
| Γενικοί και ειδικοί γραμματείς Βουλής και Γενικής Κυβέρνησης, υπηρεσιακοί γραμματείς και υποστηρικτικό πολιτικό προσωπικό | Άρθρο 5 ν. 5026/2023 |
| Αιρετοί Αποκεντρωμένων Διοικήσεων και τοπικής αυτοδιοίκησης (περιφερειάρχες, εκτελεστικοί γραμματείς περιφερειών, δήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι κ.ά.) | Άρθρο 6 ν. 5026/2023, όπως τροποποιήθηκε με άρθρο 5 ν. 5130/2024 |
| Στελέχη λοιπού δημόσιου τομέα (προϊστάμενοι γενικών διευθύνσεων υπουργείων, πρόεδροι ΝΠΔΔ, ΑΕΙ κ.ά.) | Άρθρο 7 ν. 5026/2023 |
| Τομέας δικαιοσύνης (δικαστές, εισαγγελείς, συμβολαιογράφοι, δικαστικοί υπάλληλοι κλάδου ΠΕ Τεκμηρίωσης κ.ά.) | Άρθρο 8 ν. 5026/2023, όπως τροποποιήθηκε με άρθρο 6 ν. 5130/2024 |
| Χρηματοπιστωτικός τομέας (διοικητές, υποδιοικητές, μέλη ΔΣ τραπεζών και εποπτικών αρχών) | Άρθρο 9 ν. 5026/2023 |
| Ραδιοτηλεοπτικός τομέας και έντυπος/ηλεκτρονικός τύπος | Άρθρο 10 ν. 5026/2023 |
| Ένοπλες δυνάμεις, σώματα ασφαλείας και συναφείς υπηρεσίες | Άρθρο 11 ν. 5026/2023 |
| Ελεγκτικές και οικονομικές υπηρεσίες | Άρθρο 12 ν. 5026/2023 |
| Τομέας αθλητισμού (πρόεδροι, μέλη ΔΣ αθλητικών ομοσπονδιών) | Άρθρο 13 ν. 5026/2023 |
| Τομέας δημοσίων συμβάσεων (μέλη επιτροπών διαγωνισμών άνω των 150.000 ευρώ) | Άρθρο 14 ν. 5026/2023 |
| Ιατρικός τομέας (διευθυντές νοσοκομείων, μέλη ΔΣ υγειονομικών φορέων) | Άρθρο 15 ν. 5026/2023 |
| Λοιπές κατηγορίες υπόχρεων | Άρθρο 16 ν. 5026/2023 |
Διευκρίνιση για αναπληρωματικά μέλη: σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 4 ν. 5026/2023, τα αναπληρωματικά μέλη συλλογικών οργάνων υποχρεούνται σε υποβολή αρχικής Δ.Π.Κ. εφόσον έχουν συμμετάσχει σε συνεδριάσεις, όπως αυτό προκύπτει από τα επίσημα πρακτικά. Στην περίπτωση αυτή, η προθεσμία αρχίζει από την ημέρα της πρώτης συμμετοχής στη συνεδρίαση.
Τι περιλαμβάνει η αρχική δήλωση
Σύμφωνα με το άρθρο 19 παρ. 2 ν. 5026/2023, η αρχική Δ.Π.Κ. περιλαμβάνει υποχρεωτικά τα υφιστάμενα περιουσιακά στοιχεία του υπόχρεου και των ανήλικων τέκνων του, στην ημεδαπή και την αλλοδαπή, κατά την ημερομηνία κτήσης της ιδιότητας ή ανάληψης υπηρεσίας, καθώς και την αξία κτήσης τους, εφόσον μπορεί να τεκμηριωθεί, και τον τρόπο κτήσης τους.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων που δηλώνονται, βάσει του άρθρου 21 ν. 5026/2023:
| Κατηγορία περιουσιακού στοιχείου | Παραδείγματα |
|---|---|
| Έσοδα από κάθε πηγή | Μισθός, συντάξεις, ενοίκια, επαγγελματικά εισοδήματα |
| Ακίνητα και εμπράγματα δικαιώματα | Κατοικίες, αγροτεμάχια, οικόπεδα, επικαρπία |
| Κινητές αξίες | Μετοχές, ομόλογα, μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων, παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα |
| Καταθέσεις και χρηματοοικονομικά προϊόντα | Τραπεζικοί λογαριασμοί, επενδυτικά και ασφαλιστικά προϊόντα, funds, trusts, πολύτιμα μέταλλα σε λογαριασμούς φύλαξης |
| Θυρίδες | Μίσθωση θυρίδων σε ημεδαπά ή αλλοδαπά πιστωτικά ιδρύματα |
| Οχήματα και μεταφορικά μέσα | Αυτοκίνητα κάθε χρήσης, σκάφη, αεροσκάφη |
| Εταιρικές συμμετοχές | Συμμετοχή σε κάθε είδους εταιρεία ή επιχείρηση |
| Δανειακές υποχρεώσεις (μόνο για συγκεκριμένες κατηγορίες υπόχρεων) | Δάνεια άνω των 5.000 ευρώ — αφορά υπόχρεους άρθρων 4, 6α και 8α παρ. 1 ν. 5026/2023 |
Σημαντική διευκρίνιση για τη διαλειτουργικότητα: μεγάλο μέρος των παραπάνω στοιχείων αντλείται αυτόματα από φορείς που διαλειτουργούν με το σύστημα pothen.gr, όπως η ΑΑΔΕ, το ΓΕΜΗ και τα πιστωτικά ιδρύματα. Ο υπόχρεος οφείλει να ελέγξει την ορθότητα των προσυμπληρωμένων δεδομένων, να συμπληρώσει ό,τι δεν αντλείται αυτόματα και να επισυνάψει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Η αδυναμία αυτόματης άντλησης δεν απαλλάσσει από την υποχρέωση υποβολής.
Παράλληλα με την αρχική Δ.Π.Κ., ο υπόχρεος υποβάλλει και Δήλωση Οικονομικών Συμφερόντων (Δ.Ο.Σ.), η οποία καλύπτει επαγγελματικές δραστηριότητες, συμμετοχές σε διοικητικά όργανα, αμειβόμενες δευτερεύουσες δραστηριότητες και ενδεχόμενες συγκρούσεις συμφερόντων, σύμφωνα με το άρθρο 23 ν. 5026/2023.
Πότε υποβάλλεται η αρχική δήλωση — Προθεσμία και παραδείγματα
Σύμφωνα με το άρθρο 18 παρ. 1 ν. 5026/2023, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 8 ν. 5130/2024, η αρχική Δ.Π.Κ. υποβάλλεται μέσα σε ενενήντα (90) ημερολογιακές ημέρες από τη δέκατη έκτη (16η) ημέρα του μήνα που έπεται της απόκτησης της ιδιότητας.
Ο τρόπος υπολογισμού της προθεσμίας έχει δύο στάδια: πρώτα προσδιορίζεται η ημέρα έναρξης της προθεσμίας, η οποία είναι η 16η του επόμενου μήνα από εκείνον της ανάληψης καθηκόντων, και στη συνέχεια μετρούνται 90 ημερολογιακές ημέρες από αυτή.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται παραδείγματα υπολογισμού της προθεσμίας για αρχική Δ.Π.Κ. ανά μήνα ανάληψης ιδιότητας:
| Μήνας ανάληψης ιδιότητας | Έναρξη προθεσμίας | Λήξη προθεσμίας (90 ημέρες) |
|---|---|---|
| Ιανουάριος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Φεβρουαρίου | 17 Μαΐου |
| Φεβρουάριος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Μαρτίου | 14 Ιουνίου |
| Μάρτιος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Απριλίου | 15 Ιουλίου |
| Απρίλιος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Μαΐου | 14 Αυγούστου |
| Μάιος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Ιουνίου | 14 Σεπτεμβρίου |
| Ιούνιος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Ιουλίου | 13 Οκτωβρίου |
| Ιούλιος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Αυγούστου | 14 Νοεμβρίου |
| Αύγουστος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Σεπτεμβρίου | 15 Δεκεμβρίου |
| Σεπτέμβριος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Οκτωβρίου | 14 Ιανουαρίου (επ. έτους) |
| Οκτώβριος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Νοεμβρίου | 14 Φεβρουαρίου (επ. έτους) |
| Νοέμβριος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Δεκεμβρίου | 15 Μαρτίου (επ. έτους) |
| Δεκέμβριος (οποιαδήποτε ημέρα) | 16 Ιανουαρίου (επ. έτους) | 16 Απριλίου (επ. έτους) |
Διευκρίνιση: η ημέρα ανάληψης καθηκόντων δεν επηρεάζει τον υπολογισμό. Αν κάποιος αναλάβει καθήκοντα την 1η ή την 31η Μαρτίου, η έναρξη της προθεσμίας είναι σε κάθε περίπτωση η 16η Απριλίου. Ο νόμος ορίζει σταθερά σημεία εκκίνησης ανά μήνα, ανεξάρτητα από την ακριβή ημερομηνία ανάληψης εντός του μήνα αυτού.
Για τα αναπληρωματικά μέλη συλλογικών οργάνων, η 90ήμερη προθεσμία αρχίζει από την ημέρα της πρώτης συμμετοχής τους σε συνεδρίαση, όχι από τον επόμενο μήνα.
Πού υποβάλλεται η αρχική δήλωση
Η υποβολή γίνεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω του ολοκληρωμένου πληροφοριακού συστήματος ΠΟΘΕΝ ΕΣΧΕΣ, στη διεύθυνση www.pothen.gr, προσβάσιμου μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr) με κωδικούς Taxisnet. Κατά την είσοδο στην εφαρμογή, ο υπόχρεος επιλέγει την ημερομηνία ανάληψης της ιδιότητας και δημιουργεί αρχική δήλωση.
Για τυχόν τεχνικά ζητήματα κατά την υποβολή, το Κέντρο Εξυπηρέτησης Υπόχρεων λειτουργεί στο τηλέφωνο 210-4802100, τις εργάσιμες ημέρες από 07:30 έως 15:30. Εναλλακτικά, αποστέλλεται γραπτό μήνυμα μέσω της ενότητας «Χρειάζεστε βοήθεια;» εντός της εφαρμογής pothen.gr.
Τι ισχύει για τους συζύγους των υπόχρεων
Με τον ν. 5026/2023, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5130/2024, οι σύζυγοι δεν υποβάλλουν πλέον κοινή δήλωση με τον υπόχρεο. Καθίστανται αυτοτελώς υπόχρεοι και υποβάλλουν διακριτή Δ.Π.Κ. με τα δικά τους περιουσιακά στοιχεία και αυτά των ανήλικων τέκνων τους. Η ίδια υποχρέωση ισχύει για τους εν διαστάσει συζύγους και τα μέρη συμφώνου συμβίωσης, για όσο χρόνο διαρκεί η σχέση αυτή και για ένα (1) επιπλέον έτος μετά τη λήξη της.
Ο φορέας αποστέλλει ξεχωριστή ειδοποίηση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τόσο στον υπόχρεο όσο και στον σύζυγό του. Η μη λήψη ειδοποίησης δεν αποτελεί λόγο απαλλαγής από την υποχρέωση.
Ποιος ελέγχει τις αρχικές δηλώσεις
Αρμόδια για τον έλεγχο είναι η Επιτροπή Ελέγχου Δηλώσεων Περιουσιακής Κατάστασης, η οποία λειτουργεί ως ειδικό όργανο βάσει του άρθρου 29 παρ. 2 του Συντάγματος και των άρθρων 25 επ. ν. 5026/2023. Με απόφασή της, ο έλεγχος κατανέμεται σε ειδικά ελεγκτικά όργανα: την Αρχή Καταπολέμησης Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, την Εθνική Αρχή Διαφάνειας και την Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων Σωμάτων Ασφαλείας.
Οι δηλώσεις των υπόχρεων του άρθρου 4 (πολιτικά πρόσωπα) και της περ. α του άρθρου 6 (περιφερειάρχες, δήμαρχοι) δημοσιοποιούνται στον ιστότοπο της Βουλής για χρονικό διάστημα τριών (3) ετών.
