Η φιλοξενία και η δωρεάν παραχώρηση κατοικίας είναι δύο διαφορετικές φορολογικές έννοιες που αφορούν τη διαμονή χωρίς καταβολή ενοικίου από τον χρήστη και συγχέονται συστηματικά στη συμπλήρωση της φορολογικής δήλωσης. Η σύγχυση αυτή δεν είναι αδιάφορη: οδηγεί σε λανθασμένη επιλογή κωδικών στο Ε1, εσφαλμένο υπολογισμό τεκμηρίων και ενδεχόμενα προβλήματα κατά τον φορολογικό έλεγχο.
Στη φορολογική νομοθεσία οι δύο έννοιες είναι διακριτές και αντιμετωπίζονται με διαφορετικά έντυπα, διαφορετικούς κωδικούς και διαφορετικές συνέπειες ως προς τα τεκμήρια και τα επιδόματα. Σημαντική διευκρίνιση που διαφεύγει συχνά: ο όρος «δωρεάν» στη δωρεάν παραχώρηση αναφέρεται αποκλειστικά στον χρήστη ο παραχωρών ενδέχεται να υποχρεούται σε δήλωση τεκμαρτού εισοδήματος 3% επί της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου, εκτός αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις απαλλαγής.
Πότε Υπάρχει Φιλοξενία
Φιλοξενία υπάρχει όταν δύο πρόσωπα κατοικούν στην ίδια κύρια κατοικία και δηλώνουν την ίδια διεύθυνση διαμονής. Στην περίπτωση αυτή ο φιλοξενούμενος δεν έχει αυτοτελή κατοικία και δεν επιβαρύνεται με τεκμήριο κατοικίας το τεκμήριο βαρύνει αποκλειστικά τον φορολογούμενο που δηλώνει και χρησιμοποιεί την κατοικία. Η φιλοξενία δηλώνεται στο Ε1 τόσο από τον φιλοξενούντα όσο και από τον φιλοξενούμενο, στους αντίστοιχους κωδικούς της δήλωσης. Για την πλήρη ανάλυση των κωδικών, των τεκμηρίων και των ειδικών περιπτώσεων διαβάστε τον αναλυτικό οδηγό για τη φιλοξενία στη φορολογική δήλωση – κωδικοί Ε1, τεκμήρια και ειδικές περιπτώσεις.
Πότε Υπάρχει Δωρεάν Παραχώρηση Κατοικίας
Δωρεάν παραχώρηση υπάρχει όταν ο ιδιοκτήτης ή επικαρπωτής παραχωρεί τη χρήση ξεχωριστού ακινήτου σε τρίτο πρόσωπο χωρίς καταβολή μισθώματος. Ο χρήστης κατοικεί σε διαφορετικό ακίνητο, έχει αυτοτελή χρήση κατοικίας και επιβαρύνεται κανονικά με το τεκμήριο διαβίωσης που αντιστοιχεί στα τετραγωνικά μέτρα του ακινήτου. Παράλληλα, ο παραχωρών ενδέχεται να υποχρεούται σε δήλωση τεκμαρτού εισοδήματος από ακίνητα, εκτός αν πληρούνται οι προϋποθέσεις απαλλαγής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση όπου οι γονείς διαμένουν σε ένα διαμέρισμα και παραχωρούν δωρεάν διαφορετικό διαμέρισμα στο παιδί τους. Παρότι πρόκειται για συγγενικά πρόσωπα, φορολογικά δεν υφίσταται φιλοξενία αλλά δωρεάν παραχώρηση κατοικίας. Για την πλήρη ανάλυση κωδικών Ε1 και Ε2, τεκμηρίων και της απαλλαγής μεταξύ γονέων-τέκνων διαβάστε τον αναλυτικό οδηγό για τη δωρεάν παραχώρηση κατοικίας στη φορολογική δήλωση – κωδικοί Ε1, Ε2 και τεκμήρια.
Συγκριτικός Πίνακας – Φιλοξενία vs Δωρεάν Παραχώρηση
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι βασικές διαφορές μεταξύ φιλοξενίας και δωρεάν παραχώρησης κατοικίας στη φορολογική δήλωση, ως προς τους κωδικούς, τα τεκμήρια και την επίπτωση σε επιδόματα:
| Φιλοξενία | Δωρεάν Παραχώρηση | |
|---|---|---|
| Διαμονή | Ίδια κατοικία | Διαφορετικές κατοικίες |
| Έντυπο φιλοξενούντος / παραχωρούντος | Ε1 – Κωδικοί 007-008 | Ε2 |
| Έντυπο φιλοξενούμενου / χρήστη | Ε1 – Πίνακας 6, ένδειξη «Φιλοξενία» | Ε1 – Πίνακας 5.1α, Κωδικός 203 |
| Ποιος επιβαρύνεται με τεκμήριο κατοικίας | Ο φιλοξενών — αυτός που δηλώνει και χρησιμοποιεί την κατοικία. Ο φιλοξενούμενος δεν επιβαρύνεται | Ο χρήστης — αυτός που κατοικεί στο παραχωρούμενο ακίνητο |
| Τεκμαρτό εισόδημα για τον φιλοξενούντα / παραχωρούντα | Δεν προκύπτει | Προκύπτει εκτός αν πληρούνται οι προϋποθέσεις απαλλαγής (κύρια κατοικία έως 200 τ.μ. μεταξύ ανιόντων-κατιόντων) |
| Επίπτωση σε επιδόματα – πλευρά φιλοξενούντος / παραχωρούντος | Το εισόδημα του φιλοξενούμενου ενδέχεται να συνυπολογίζεται στη σύνθεση του νοικοκυριού | Ο παραχωρών δεν επηρεάζεται από το εισόδημα του χρήστη |
| Επίπτωση σε επιδόματα – πλευρά φιλοξενούμενου / χρήστη | Το εισόδημα του φιλοξενούμενου ενδέχεται να συνυπολογίζεται μαζί με αυτό του φιλοξενούντος στη σύνθεση νοικοκυριού | Ο χρήστης εξετάζεται βάσει του δικού του νοικοκυριού, ανεξάρτητα από τον παραχωρούντα |
Διευκρίνιση: στη φιλοξενία ο φιλοξενούμενος δεν επιβαρύνεται με τεκμήριο κατοικίας επειδή δεν έχει αυτοτελή χρήση κατοικίας το τεκμήριο βαρύνει αυτόν που δηλώνει και χρησιμοποιεί την κατοικία. Στη δωρεάν παραχώρηση αντίθετα, ο χρήστης έχει την αποκλειστική χρήση ξεχωριστού ακινήτου και επομένως επιβαρύνεται κανονικά με το αντίστοιχο τεκμήριο. Η επίπτωση σε επιδόματα και κοινωνικές παροχές εξαρτάται από τη νομοθεσία κάθε προγράμματος ξεχωριστά.
Σημαντική Διευκρίνιση για τα Τεκμήρια
Στη φιλοξενία, ο φιλοξενούμενος δεν θεωρείται ότι διαθέτει αυτοτελή κατοικία και για τον λόγο αυτό δεν επιβαρύνεται με τεκμήριο διαβίωσης κατοικίας. Αντίθετα, στη δωρεάν παραχώρηση, ο χρήστης έχει αποκλειστική χρήση ξεχωριστού ακινήτου και συνεπώς επιβαρύνεται κανονικά με το αντίστοιχο τεκμήριο κατοικίας, ακόμη και αν δεν καταβάλλει ενοίκιο. Παράλληλα, ο παραχωρών ενδέχεται να φορολογηθεί για τεκμαρτό εισόδημα από ακίνητη περιουσία, εκτός αν εφαρμόζεται η απαλλαγή που προβλέπεται για δωρεάν παραχώρηση κύριας κατοικίας έως 200 τ.μ. μεταξύ ανιόντων και κατιόντων.
