Το αφορολόγητο όριο των 800.000€ στις γονικές παροχές και δωρεές αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα φορολογικά καθεστώτα για τη μεταβίβαση περιουσίας μεταξύ στενών συγγενικών προσώπων.
Η ρύθμιση δεν αφορά μόνο τη γονική παροχή από γονέα σε παιδί και δεν περιορίζεται μόνο στα χρηματικά ποσά. Μπορεί να αφορά ακίνητα, κινητά περιουσιακά στοιχεία, απαιτήσεις, μετοχές, εταιρικά μερίδια και χρηματικά ποσά, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που προβλέπει η φορολογική νομοθεσία.
Η βασική νομοθετική βάση βρίσκεται στο άρθρο 44 του Ν.2961/2001, όπως τροποποιήθηκε με το πεντηκοστό έκτο άρθρο του Ν.4839/2021, όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 175 του Ν.4972/2022. Κρίσιμες διευκρινίσεις για την εφαρμογή του καθεστώτος έχουν δοθεί με την εγκύκλιο Ε.2077/2022 της ΑΑΔΕ.
Σημαντική διευκρίνιση: Παρότι στην πράξη χρησιμοποιείται ο όρος «αφορολόγητο 800.000€», σύμφωνα με την Ε.2077/2022 της ΑΑΔΕ το ποσό αυτό δεν αποτελεί απαλλασσόμενο ποσό. Υπόκειται σε φόρο με μηδενικό συντελεστή μέχρι τις 800.000€, ενώ το υπερβάλλον ποσό φορολογείται με συντελεστή 10%.
Σε κάθε περίπτωση, πριν από την υποβολή δήλωσης ή την ολοκλήρωση της μεταβίβασης, πρέπει να εξετάζονται τα πραγματικά δεδομένα της πράξης: η συγγενική σχέση των προσώπων, το είδος της περιουσίας, ο χρόνος της παροχής, τυχόν προηγούμενες δωρεές ή γονικές παροχές μεταξύ των ίδιων προσώπων και, ειδικά στα χρηματικά ποσά, ο τρόπος μεταφοράς των χρημάτων.
Τι είναι το αφορολόγητο των 800.000€ στις γονικές παροχές και δωρεές
Σύμφωνα με το άρθρο 44 παρ. 1 του Ν.2961/2001, όπως τροποποιήθηκε με το πεντηκοστό έκτο άρθρο του Ν.4839/2021, όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 175 του Ν.4972/2022, η γονική παροχή ή η δωρεά προς πρόσωπα που υπάγονται στην Α΄ κατηγορία της παρ. 1 του άρθρου 29 του Ν.2961/2001 υπάγεται στο ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Με απλά λόγια, για δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, μέχρι το ποσό των 800.000€ εφαρμόζεται μηδενικός συντελεστής φόρου, ενώ για την αξία που υπερβαίνει το ποσό αυτό επιβάλλεται φόρος 10%.
Η τεχνική αυτή διατύπωση είναι σημαντική. Δεν πρόκειται για κλασική απαλλαγή που αγνοείται στον υπολογισμό, αλλά για ποσό που λαμβάνεται υπόψη και φορολογείται με μηδενικό συντελεστή μέχρι το όριο των 800.000€.
Ποιοι δικαιούνται το ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€
Το ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€ δεν ισχύει για όλες τις δωρεές και γονικές παροχές. Εφαρμόζεται μόνο όταν ο λήπτης της περιουσίας υπάγεται στα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας του άρθρου 29 παρ. 1 του Ν.2961/2001.
Ποια πρόσωπα ανήκουν στην Α΄ κατηγορία
Για την εφαρμογή του ευνοϊκού καθεστώτος των 800.000€, τα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας που ενδιαφέρουν την παρούσα ανάλυση είναι τα ακόλουθα, σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ. 1 του Ν.2961/2001 και τις οδηγίες της Ε.2077/2022:
- ο σύζυγος,
- το μέρος συμφώνου συμβίωσης, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις της νομοθεσίας,
- τα τέκνα,
- τα εγγόνια,
- οι γονείς.
Αυτό σημαίνει ότι το καθεστώς των 800.000€ δεν αφορά όλα τα συγγενικά πρόσωπα. Δωρεές προς πρόσωπα Β΄ ή Γ΄ κατηγορίας δεν καλύπτονται από το συγκεκριμένο ευνοϊκό όριο.
Ποια πρόσωπα περιλαμβάνει η Α΄, η Β΄ και η Γ΄ κατηγορία του άρθρου 29
Σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ. 1 του Ν.2961/2001, οι δικαιούχοι της κτήσης κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες, ανάλογα με τη συγγενική τους σχέση. Η κατάταξη αυτή είναι κρίσιμη, γιατί το ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€ εφαρμόζεται μόνο στα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας.
Στην Α΄ κατηγορία υπάγονται ο σύζυγος, το μέρος συμφώνου συμβίωσης σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις της νομοθεσίας, οι κατιόντες πρώτου βαθμού, δηλαδή τα τέκνα, οι κατιόντες εξ αίματος δεύτερου βαθμού, δηλαδή τα εγγόνια, και οι ανιόντες εξ αίματος πρώτου βαθμού, δηλαδή οι γονείς.
Στη Β΄ κατηγορία υπάγονται οι κατιόντες εξ αίματος τρίτου και επόμενων βαθμών, οι ανιόντες εξ αίματος δεύτερου και επόμενων βαθμών, τα αναγνωρισθέντα τέκνα στις ειδικές περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος, οι κατιόντες του αναγνωρισθέντος στις αντίστοιχες περιπτώσεις, οι αδελφοί, οι συγγενείς εξ αίματος τρίτου βαθμού εκ πλαγίου, οι πατριοί και οι μητριές, τα τέκνα από προηγούμενο γάμο του συζύγου, οι γαμπροί, οι νύφες, οι πεθεροί και οι πεθερές.
Στη Γ΄ κατηγορία υπάγεται κάθε άλλο πρόσωπο που δεν εντάσσεται στην Α΄ ή στη Β΄ κατηγορία, είτε πρόκειται για άλλο συγγενή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας είτε για τρίτο πρόσωπο.
Επομένως, για το όριο των 800.000€ πρέπει πρώτα να εξετάζεται αν ο λήπτης της δωρεάς ή της γονικής παροχής ανήκει στην Α΄ κατηγορία. Αν ανήκει στη Β΄ ή στη Γ΄ κατηγορία, δεν εφαρμόζεται το συγκεκριμένο ευνοϊκό καθεστώς.
Σε περίπτωση υιοθεσίας, η κατάταξη στην αντίστοιχη κατηγορία γίνεται με βάση τη συγγενική σχέση που προκύπτει από τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα. Ωστόσο, η φορολογική αρχή μπορεί, κατά τον υπολογισμό του φόρου, να μη λάβει υπόψη τη συγγένεια που προκύπτει από την υιοθεσία, εφόσον διαπιστώσει ότι η υιοθεσία έγινε με σκοπό την καταστρατήγηση των φορολογικών διατάξεων.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ γονικής παροχής και δωρεάς
Πριν εξεταστεί αν εφαρμόζεται το όριο των 800.000€, πρέπει να είναι σαφές αν η μεταβίβαση αποτελεί γονική παροχή ή δωρεά. Οι δύο έννοιες συνδέονται με τη μεταβίβαση περιουσίας χωρίς αντάλλαγμα, αλλά δεν ταυτίζονται.
Γονική παροχή υπάρχει όταν η μεταβίβαση γίνεται από γονέα προς τέκνο. Αντίθετα, δωρεά υπάρχει όταν η μεταβίβαση γίνεται χωρίς αντάλλαγμα προς άλλο πρόσωπο, ακόμη και αν το πρόσωπο αυτό ανήκει στην Α΄ κατηγορία του άρθρου 29 του Ν.2961/2001.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, γιατί το ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€ δεν περιορίζεται μόνο στις γονικές παροχές. Μπορεί να εφαρμοστεί και σε δωρεές προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 44 του Ν.2961/2001.
Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται ενδεικτικά πότε μιλάμε για γονική παροχή και πότε για δωρεά.
| Περίπτωση | Σωστός χαρακτηρισμός | Μπορεί να εξεταστεί το καθεστώς των 800.000€; |
|---|---|---|
| Γονέας προς παιδί | Γονική παροχή | Ναι, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. |
| Παιδί προς γονέα | Δωρεά | Ναι, επειδή ο γονέας ανήκει στην Α΄ κατηγορία. |
| Παππούς ή γιαγιά προς εγγόνι | Δωρεά | Ναι, επειδή το εγγόνι ανήκει στην Α΄ κατηγορία. |
| Σύζυγος προς σύζυγο | Δωρεά | Ναι, επειδή ο σύζυγος ανήκει στην Α΄ κατηγορία. |
| Δωρεά προς αδελφό | Δωρεά | Όχι με το καθεστώς των 800.000€, καθώς ο αδελφός δεν ανήκει στην Α΄ κατηγορία. |
Επομένως, για την εφαρμογή του ευνοϊκού καθεστώτος των 800.000€, το κρίσιμο δεν είναι μόνο αν η πράξη ονομάζεται δωρεά ή γονική παροχή. Το κρίσιμο είναι αν ο λήπτης της περιουσίας ανήκει στην Α΄ κατηγορία και αν πληρούνται οι ειδικές προϋποθέσεις της νομοθεσίας.
Ποια περιουσιακά στοιχεία καλύπτει το αφορολόγητο των 800.000€
Το αφορολόγητο των 800.000€ δεν αφορά μόνο χρηματικά ποσά. Σύμφωνα με το άρθρο 44 παρ. 1 του Ν.2961/2001, το ευνοϊκό καθεστώς μπορεί να εφαρμοστεί σε γονική παροχή ή δωρεά οποιουδήποτε περιουσιακού στοιχείου προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας.
Η Ε.2077/2022 της ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι η διάταξη εφαρμόζεται σε γονικές παροχές και δωρεές οποιασδήποτε φύσεως περιουσίας, όπως κινητής, ακίνητης ή απαίτησης, καθώς και σε χρηματικές γονικές παροχές ή δωρεές προς τα πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, εφόσον πληρούνται οι ειδικές προϋποθέσεις για τα χρηματικά ποσά.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται ενδεικτικά οι βασικές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων που μπορούν να υπαχθούν στο ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 44 του Ν.2961/2001.
| Κατηγορία περιουσίας | Υπάγεται στο καθεστώς των 800.000€; | Βασική παρατήρηση |
|---|---|---|
| Ακίνητα | Ναι | Μπορεί να αφορά γονική παροχή ή δωρεά ακινήτου προς πρόσωπο Α΄ κατηγορίας. |
| Κινητά περιουσιακά στοιχεία | Ναι | Μπορεί να αφορά κινητά περιουσιακά στοιχεία κάθε είδους, ανάλογα με την περίπτωση. |
| Μετοχές και εταιρικά μερίδια | Ναι | Υπάγονται ως περιουσιακά στοιχεία, με ιδιαίτερη προσοχή στην αποτίμηση και στη διαδικασία μεταβίβασης. |
| Απαιτήσεις | Ναι | Η Ε.2077/2022 αναφέρει ότι η διάταξη εφαρμόζεται και σε απαιτήσεις. |
| Χρηματικά ποσά | Ναι, υπό προϋποθέσεις | Για τα χρηματικά ποσά το ευνοϊκό καθεστώς εφαρμόζεται μόνο εφόσον η μεταφορά αποδεικνύεται μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, σύμφωνα με το άρθρο 44 του Ν.2961/2001 και τις οδηγίες της Ε.2077/2022. |
| Δωρεές ή γονικές παροχές προς Β΄ ή Γ΄ κατηγορία | Όχι | Το ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€ αφορά μόνο πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας. |
Ειδικά για τα χρηματικά ποσά, η προϋπόθεση της μεταφοράς μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων είναι ουσιαστική για την υπαγωγή στο ευνοϊκό καθεστώς. Αν η χρηματική δωρεά ή γονική παροχή δεν αποδεικνύεται με τον προβλεπόμενο τρόπο, δεν εφαρμόζεται το όριο των 800.000€ και η πράξη μπορεί να υπαχθεί σε αυτοτελή φορολόγηση, ανάλογα με τη συγγενική κατηγορία.
Από πότε ισχύει το αφορολόγητο των 800.000€
Σύμφωνα με το πεντηκοστό έκτο άρθρο του Ν.4839/2021, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 175 του Ν.4972/2022, η νέα ρύθμιση εφαρμόζεται για δωρεές και γονικές παροχές που πραγματοποιούνται ή συστήνονται, κατά περίπτωση, από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά.
Αυτό σημαίνει ότι το καθεστώς των 800.000€ δεν εφαρμόζεται αναδρομικά σε δωρεές ή γονικές παροχές που είχαν πραγματοποιηθεί ή συσταθεί πριν από την ημερομηνία αυτή.
Παράλληλα, για την εφαρμογή του νέου καθεστώτος, δωρεές και γονικές παροχές που είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι και την 30ή Σεπτεμβρίου 2021 δεν συνυπολογίζονται σύμφωνα με το άρθρο 36 του Ν.2961/2001.
Το όριο των 800.000€ ισχύει μία φορά ή κάθε φορά;
Το όριο των 800.000€ δεν ανανεώνεται κάθε φορά που γίνεται νέα δωρεά ή γονική παροχή μεταξύ των ίδιων προσώπων.
Ο φορολογούμενος μπορεί να πραγματοποιήσει περισσότερες από μία δωρεές ή γονικές παροχές προς το ίδιο πρόσωπο. Όμως, όλες οι παροχές που γίνονται από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά μεταξύ των ίδιων προσώπων συνυπολογίζονται. Το ευνοϊκό καθεστώς εφαρμόζεται μέχρι να συμπληρωθεί συνολικά το ποσό των 800.000€.
Σύμφωνα με την Ε.2077/2022 της ΑΑΔΕ, το ποσό των 800.000€ παρέχεται μία φορά, ανεξάρτητα αν συμπληρωθεί με μία ή περισσότερες γονικές παροχές ή δωρεές από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά.
Παράδειγμα: Περισσότερες δωρεές ή γονικές παροχές μέχρι τις 800.000€
Ένας γονέας πραγματοποιεί προς το παιδί του τις παρακάτω γονικές παροχές μετά την 1η Οκτωβρίου 2021.
Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται ότι μπορούν να γίνουν περισσότερες παροχές, αρκεί το συνολικό ποσό τους μεταξύ των ίδιων προσώπων να μην υπερβαίνει τις 800.000€.
| Έτος | Πράξη | Ποσό | Συνολικό ποσό παροχών από 1/10/2021 |
|---|---|---|---|
| 2022 | Γονική παροχή | 300.000€ | 300.000€ |
| 2024 | Γονική παροχή | 200.000€ | 500.000€ |
| 2026 | Γονική παροχή | 250.000€ | 750.000€ |
Στο παράδειγμα αυτό, το συνολικό ποσό είναι 750.000€. Επομένως, δεν ξεπερνά το όριο των 800.000€ και δεν προκύπτει φόρος λόγω εφαρμογής του μηδενικού συντελεστή.
Παράδειγμα: Τι γίνεται όταν ξεπεραστούν οι 800.000€
Αν, μετά τις παραπάνω παροχές των 750.000€, γίνει νέα γονική παροχή 100.000€, τότε το συνολικό ποσό φτάνει τις 850.000€.
| Συνολικό ποσό παροχών | Ποσό με μηδενικό συντελεστή | Υπερβάλλον ποσό | Φόρος 10% |
|---|---|---|---|
| 850.000€ | 800.000€ | 50.000€ | 5.000€ |
Στην περίπτωση αυτή, τα πρώτα 800.000€ φορολογούνται με μηδενικό συντελεστή, ενώ τα 50.000€ που υπερβαίνουν το όριο φορολογούνται με συντελεστή 10%.
Το όριο των 800.000€ ισχύει ανά πρόσωπο ή για όλη την οικογένεια;
Το όριο των 800.000€ δεν είναι ένα ενιαίο οικογενειακό όριο για όλη την οικογένεια. Εξετάζεται με βάση τις δωρεές και γονικές παροχές που γίνονται μεταξύ των ίδιων προσώπων.
Αυτό σημαίνει ότι διαφορετική σχέση θεωρείται, για παράδειγμα, η σχέση πατέρα προς παιδί και διαφορετική η σχέση μητέρας προς παιδί.
Παράδειγμα: Πατέρας και μητέρα προς το ίδιο παιδί
Αν ο πατέρας κάνει γονική παροχή 800.000€ προς το παιδί και η μητέρα κάνει ξεχωριστή γονική παροχή 800.000€ προς το ίδιο παιδί, εξετάζονται δύο διαφορετικές σχέσεις προσώπων.
| Σχέση προσώπων | Ποσό παροχής | Εξέταση ορίου |
|---|---|---|
| Πατέρας προς παιδί | 800.000€ | Ξεχωριστό όριο μεταξύ αυτών των προσώπων. |
| Μητέρα προς παιδί | 800.000€ | Ξεχωριστό όριο μεταξύ αυτών των προσώπων. |
Η ασφαλής φορολογική διατύπωση είναι ότι το όριο των 800.000€ εξετάζεται ανά ζεύγος γονέα ή δωρητή και τέκνου ή δωρεοδόχου, δηλαδή μεταξύ των ίδιων προσώπων.
Τι γίνεται με παλιές δωρεές και γονικές παροχές πριν από την 1/10/2021
Για την εφαρμογή του καθεστώτος των 800.000€, δωρεές και γονικές παροχές που είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι και την 30ή Σεπτεμβρίου 2021 δεν συνυπολογίζονται στο νέο όριο.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για φορολογούμενους που είχαν κάνει παλαιότερα γονική παροχή ακινήτου, χρημάτων ή άλλου περιουσιακού στοιχείου πριν από την αλλαγή της νομοθεσίας.
Με βάση τις οδηγίες της Ε.2077/2022, στις δωρεές και γονικές παροχές που πραγματοποιούνται ή συστήνονται, κατά περίπτωση, από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά, δεν συνυπολογίζονται οι δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ των ίδιων προσώπων που είχαν πραγματοποιηθεί μέχρι και την 30ή Σεπτεμβρίου 2021. Αντίθετα, συνυπολογίζονται οι δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ των ίδιων προσώπων που έχουν γίνει από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά.
Τι φόρος επιβάλλεται αν ξεπεραστούν οι 800.000€
Αν η συνολική αξία των δωρεών ή γονικών παροχών μεταξύ των ίδιων προσώπων υπερβεί το όριο των 800.000€, τότε το υπερβάλλον ποσό φορολογείται με συντελεστή 10%, σύμφωνα με το άρθρο 44 παρ. 1 του Ν.2961/2001.
Για παράδειγμα, αν οι συνολικές παροχές μεταξύ των ίδιων προσώπων από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά ανέλθουν σε 850.000€, τότε:
- για τα πρώτα 800.000€ εφαρμόζεται μηδενικός συντελεστής φόρου,
- για τα επιπλέον 50.000€ επιβάλλεται φόρος 10%,
- ο φόρος ανέρχεται σε 5.000€.
Συνεπώς, το ευνοϊκό καθεστώς των 800.000€ πρέπει να εξετάζεται με προσοχή και όχι αποσπασματικά. Κρίσιμα στοιχεία είναι η συγγενική σχέση των προσώπων, το είδος της περιουσίας που μεταβιβάζεται, ο χρόνος πραγματοποίησης της δωρεάς ή γονικής παροχής, τυχόν προηγούμενες μεταβιβάσεις μεταξύ των ίδιων προσώπων και, ειδικά όταν πρόκειται για χρηματικά ποσά, η απόδειξη της μεταφοράς μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
