Η Ετερόρρυθμη Εταιρεία (Ε.Ε.) διαφέρει θεμελιωδώς από την Ομόρρυθμη Εταιρεία ως προς την έκταση της ευθύνης των εταίρων της. Το θέμα αφορά κάθε πρόσωπο που εξετάζει τη συμμετοχή του σε Ε.Ε. ως ετερόρρυθμο εταίρο, θεωρώντας συχνά εσφαλμένα ότι η περιορισμένη του ευθύνη είναι απόλυτη και δεν κινδυνεύει σε καμία περίπτωση, ενώ ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένες περιστάσεις υπό τις οποίες η προστασία αυτή αίρεται.
Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται αναλυτικά οι διατάξεις του ν. 4072/2012 που ρυθμίζουν την ευθύνη των εταίρων στην Ε.Ε., καθώς και τρεις συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες ο ετερόρρυθμος εταίρος μπορεί να απωλέσει την περιορισμένη ευθύνη του και να ευθύνεται όπως ένας ομόρρυθμος.
Νομική Θεμελίωση: Περιορισμένη Ευθύνη του Ετερόρρυθμου Εταίρου
Σύμφωνα με το άρθρο 271 παρ. 1 του ν. 4072/2012, ετερόρρυθμη εταιρεία είναι η εταιρεία με νομική προσωπικότητα που επιδιώκει εμπορικό σκοπό και για τα χρέη της οποίας ένας τουλάχιστον από τους εταίρους ευθύνεται περιορισμένα, ο ετερόρρυθμος εταίρος, ενώ ένας άλλος τουλάχιστον από τους εταίρους ευθύνεται απεριόριστα, ο ομόρρυθμος εταίρος. Εφόσον δεν υπάρχει ειδική ρύθμιση στο κεφάλαιο περί Ε.Ε., εφαρμόζονται επικουρικά οι διατάξεις περί ομόρρυθμης εταιρείας.
Το θεμέλιο άρθρο για την ευθύνη του ετερόρρυθμου εταίρου είναι το άρθρο 279. Ο κανόνας είναι ότι ο ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται μέχρι το ύψος της εισφοράς του και όχι με το σύνολο της υπόλοιπης περιουσίας του. Ειδικότερα, ο νόμος διακρίνει δύο περιπτώσεις: αν ο ετερόρρυθμος εταίρος έχει ήδη καταβάλει στην εταιρεία την εισφορά του, δεν ευθύνεται καθόλου για τα χρέη της, αφού το ποσό αυτό βρίσκεται ήδη στην εταιρική περιουσία και είναι διαθέσιμο στους δανειστές. Αν όμως δεν την έχει καταβάλει, ή την έχει καταβάλει εν μέρει, ευθύνεται προσωπικά μέχρι το ανεξόφλητο ποσό της εισφοράς του, το οποίο ο δανειστής μπορεί να αναζητήσει απευθείας από αυτόν.
Η παρ. 2 προβλέπει ότι το ίδιο καθεστώς ισχύει και για τον εταίρο που εισέρχεται στην εταιρεία μετά τη σύστασή της, ακόμη και για τα προϋπάρχοντα χρέη. Η παρ. 3 ορίζει ότι αντίθετη συμφωνία ως προς την ευθύνη αυτή δεν ισχύει έναντι τρίτων, καθιστώντας τη διάταξη αναγκαστικού δικαίου, όπως ακριβώς και στην περίπτωση της Ο.Ε.
Καθεστώς Ευθύνης του Ομόρρυθμου Εταίρου στην Ε.Ε.
Για τον ομόρρυθμο εταίρο της Ε.Ε. δεν υπάρχει καμία διαφοροποίηση σε σχέση με την Ομόρρυθμη Εταιρεία. Το άρθρο 271 παρ. 2 ν. 4072/2012 παραπέμπει ρητά στις διατάξεις περί ομόρρυθμης εταιρείας για κάθε ζήτημα που δεν ρυθμίζεται ειδικά στο κεφάλαιο περί Ε.Ε., και η ευθύνη του ομόρρυθμου εταίρου δεν ρυθμίζεται διαφορετικά. Συνεπώς εφαρμόζονται πλήρως οι διατάξεις των άρθρων 249 και επόμενων του ν. 4072/2012, δηλαδή απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη με το σύνολο της ατομικής περιουσίας, ανεξάρτητα από το ποσοστό συμμετοχής του στο εταιρικό κεφάλαιο.
Η ίδια αρχή ισχύει και για την ευθύνη έναντι του Δημοσίου. Η Ε.2173/2020 εγκύκλιος του Διοικητή της ΑΑΔΕ αναφέρεται ρητά στην ευθύνη των ομόρρυθμων εταίρων «ομόρρυθμων ή ετερόρρυθμων εταιρειών», εξομοιώνοντας πλήρως τη θέση του ομόρρυθμου εταίρου της Ε.Ε. με εκείνη του ομόρρυθμου εταίρου της Ο.Ε. ως προς τις φορολογικές οφειλές. Ισχύουν επομένως τα ίδια χαρακτηριστικά που αναλύθηκαν για την Ο.Ε.: ευθύνη πρωτοφειλέτη και όχι εγγυητή, πρωτογενής και όχι επικουρική, ανεξάρτητα από το αν ο ομόρρυθμος εταίρος είχε ή όχι ενεργό ρόλο στη διαχείριση.
Στην Ε.Ε., μάλιστα, η ιδιότητα του ομόρρυθμου εταίρου αποκτά πρόσθετη πρακτική βαρύτητα, καθώς είναι συνήθως αυτός που ασκεί τη διαχείριση και την εκπροσώπηση της εταιρείας, δεδομένου ότι ο ετερόρρυθμος εταίρος αποκλείεται εξ ορισμού από τη διαχείριση κατά το άρθρο 274, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στην εταιρική σύμβαση. Η ύπαρξη τουλάχιστον ενός ομόρρυθμου εταίρου δεν αποτελεί απλώς τυπική προϋπόθεση της Ε.Ε. κατά το άρθρο 271 παρ. 1, αλλά ουσιαστική εγγύηση για τους τρίτους δανειστές, αφού μόνο μέσω αυτού διασφαλίζεται ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα πρόσωπο με απεριόριστη ευθύνη στο εταιρικό σχήμα. Για τον λόγο αυτό, όπως αναλύεται και παρακάτω, η απώλεια του μοναδικού ομόρρυθμου εταίρου οδηγεί κατ’ αρχήν σε λύση της εταιρείας.
Δικαιώματα και Περιορισμοί του Ετερόρρυθμου Εταίρου
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι βασικές προβλέψεις που διαμορφώνουν τη νομική θέση του ετερόρρυθμου εταίρου εντός της εταιρείας.
| Άρθρο | Τι Ορίζει |
|---|---|
| Άρθρο 274 | Ο ετερόρρυθμος δεν συμμετέχει στη διαχείριση των εταιρικών υποθέσεων ούτε στη λήψη αποφάσεων, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στην εταιρική σύμβαση. Δεν έχει δικαίωμα εναντίωσης σε πράξη άλλου διαχειριστή, εκτός αν η πράξη υπερβαίνει τη συνήθη διαχείριση |
| Άρθρο 275 | Έχει δικαίωμα ελέγχου των εταιρικών λογαριασμών και βιβλίων, εκτός αντίθετης πρόβλεψης στην εταιρική σύμβαση |
| Άρθρο 276 | Δεν μπορεί να ενεργεί για δικό του λογαριασμό ή λογαριασμό τρίτου πράξεις που ανάγονται στο αντικείμενο της εταιρείας, εκτός αντίθετης πρόβλεψης στην εταιρική σύμβαση |
| Άρθρο 277 | Συμμετέχει στις ζημίες μόνο μέχρι το ποσό της εισφοράς του, εκτός αν η εταιρική σύμβαση προβλέπει μεγαλύτερο ποσό συμμετοχής |
| Άρθρο 278 § 1 | Δεν έχει εξουσία εκπροσώπησης της εταιρείας |
Απώλεια Περιορισμένης Ευθύνης λόγω Αναγραφής Ονόματος στην Εταιρική Επωνυμία
Το άρθρο 272 παρ. 2 προβλέπει ότι αν στην επωνυμία της Ε.Ε. περιληφθεί το όνομα ετερόρρυθμου εταίρου, αυτό έχει ως συνέπεια την απεριόριστη ευθύνη του, εκτός αν ο τρίτος που συναλλάχθηκε με την εταιρεία γνώριζε ότι επρόκειτο για ετερόρρυθμο εταίρο.
Το αν ο τρίτος γνώριζε ή όχι την ετερόρρυθμη ιδιότητα αποτελεί ζήτημα πραγματικό, το οποίο εξετάζεται κατά περίπτωση με βάση τα συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία της κάθε υπόθεσης, και δεν τεκμαίρεται αυτόματα προς καμία κατεύθυνση.
Απώλεια Περιορισμένης Ευθύνης λόγω Πράξης Εκπροσώπησης
Το άρθρο 278 παρ. 2 προβλέπει ότι, ενώ ο ετερόρρυθμος εταίρος καταρχήν δεν έχει εξουσία εκπροσώπησης, με την εταιρική σύμβαση μπορεί να του ανατεθεί. Ανεξάρτητα όμως από το αν είχε ή όχι τέτοια εξουσιοδότηση, για κάθε πράξη εκπροσώπησης που πράγματι ενεργεί ο ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται ο ίδιος προσωπικά ως ομόρρυθμος, εκτός αν ο τρίτος που συναλλάχθηκε μαζί του γνώριζε ότι επρόκειτο για ετερόρρυθμο εταίρο.
Και εδώ, το αν ο τρίτος γνώριζε αποτελεί ζήτημα που εξετάζεται κατά περίπτωση βάσει των συγκεκριμένων συνθηκών της συναλλαγής, όχι με γενικό ή αυτόματο τρόπο.
Απώλεια Περιορισμένης Ευθύνης λόγω Λειτουργίας πριν την Καταχώριση στο Γ.Ε.ΜΗ.
Το άρθρο 280 προβλέπει ότι, σε περίπτωση έναρξης λειτουργίας της εταιρείας πριν από την εγγραφή της στο Γ.Ε.ΜΗ., κάθε ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται για τα χρέη που δημιουργήθηκαν κατά το διάστημα αυτό ως ομόρρυθμος, εκτός αν οι τρίτοι γνώριζαν ότι συμμετείχε στην εταιρεία ως ετερόρρυθμος εταίρος. Το ίδιο ισχύει αν ο ετερόρρυθμος εταίρος εισήλθε στην εταιρεία μετά την έναρξη λειτουργίας της, αλλά πριν από την εγγραφή της στο Γ.Ε.ΜΗ.
Και σε αυτή την περίπτωση, η γνώση των τρίτων εξετάζεται κατά περίπτωση, με βάση τα πραγματικά περιστατικά που προκύπτουν από τη συγκεκριμένη συναλλαγή.
Παραδείγματα Εφαρμογής
Ένα πρόσωπο συμμετέχει ως ετερόρρυθμος εταίρος σε Ε.Ε. με εισφορά 10.000 ευρώ, την οποία έχει καταβάλει πλήρως. Η εταιρεία αναλαμβάνει δάνειο ή δημιουργεί φορολογικές οφειλές ύψους 80.000 ευρώ. Εφόσον ο εταίρος δεν έχει εμπλακεί σε καμία από τις τρεις περιπτώσεις που περιγράφηκαν παραπάνω, δεν ευθύνεται καθόλου για τις οφειλές αυτές, καθώς έχει ήδη καταβάλει την εισφορά του.
Σε δεύτερο παράδειγμα, η εταιρική επωνυμία διαμορφώνεται ως «Παπαδόπουλος και Σία Ε.Ε.», όπου το επώνυμο «Παπαδόπουλος» ανήκει σε ετερόρρυθμο εταίρο και όχι στον ομόρρυθμο. Προμηθευτής που συναλλάσσεται με την εταιρεία, χωρίς να γνωρίζει την πραγματική ιδιότητα του κάθε εταίρου, αναμένει ευλόγως ότι ο φερόμενος στην επωνυμία είναι ομόρρυθμος. Αν η εταιρεία δεν εξοφλήσει οφειλή 50.000 ευρώ προς τον προμηθευτή αυτόν, ο ετερόρρυθμος εταίρος κινδυνεύει να κριθεί απεριόριστα υπεύθυνος έναντι του συγκεκριμένου δανειστή, ακριβώς επειδή το όνομά του περιλαμβάνεται στην επωνυμία και ο τρίτος δεν γνώριζε την ετερόρρυθμη ιδιότητά του.
Σε τρίτο παράδειγμα, ετερόρρυθμος εταίρος υπογράφει, χωρίς να έχει τέτοια εξουσιοδότηση από την εταιρική σύμβαση, σύμβαση προμήθειας εμπορευμάτων για λογαριασμό της εταιρείας, παρουσιαζόμενος στον αντισυμβαλλόμενο ως εκπρόσωπός της. Αν ο αντισυμβαλλόμενος δεν γνώριζε ότι επρόκειτο για ετερόρρυθμο εταίρο, ο τελευταίος ευθύνεται προσωπικά και απεριόριστα, ως ομόρρυθμος, ειδικά για την οφειλή που απορρέει από τη συγκεκριμένη σύμβαση, χωρίς αυτό να επηρεάζει το καθεστώς της περιορισμένης του ευθύνης για τις λοιπές οφειλές της εταιρείας που δεν συνδέονται με την πράξη αυτή.
Αν όμως, στο πρώτο παράδειγμα, το όνομά του περιλαμβανόταν στην εταιρική επωνυμία, ή αν είχε προβεί σε πράξη εκπροσώπησης της εταιρείας, ή αν η εταιρεία είχε αρχίσει να λειτουργεί πριν από την καταχώρισή της στο Γ.Ε.ΜΗ., θα κινδύνευε να ευθύνεται ως ομόρρυθμος, δηλαδή απεριόριστα και εις ολόκληρον, με το σύνολο της ατομικής του περιουσίας.
Λύση της Εταιρείας λόγω Απώλειας του Μοναδικού Ομόρρυθμου Εταίρου
Το άρθρο 281 παρ. 1 προβλέπει ότι, σε περίπτωση εξόδου, αποκλεισμού ή θανάτου του μοναδικού ομόρρυθμου εταίρου, η ετερόρρυθμη εταιρεία λύνεται, εκτός αν, με τροποποίηση της εταιρικής σύμβασης που καταχωρίζεται εντός τεσσάρων μηνών στο Γ.Ε.ΜΗ., κάποιος από τους ετερόρρυθμους εταίρους καταστεί ομόρρυθμος ή εισέλθει στην εταιρεία νέος εταίρος ως ομόρρυθμος. Κατά τα λοιπά εφαρμόζεται αναλόγως το άρθρο 259 περί λύσης της Ο.Ε.
Φορολογία της Ετερόρρυθμης Εταιρείας
Πέρα από το ζήτημα της αστικής και φορολογικής ευθύνης των εταίρων, η Ε.Ε. έχει και το δικό της φορολογικό καθεστώς ως νομικό πρόσωπο, με συγκεκριμένο συντελεστή φορολογίας κερδών και ειδικούς κανόνες για τη διανομή τους. Αναλυτικά στοιχεία θα βρείτε στον οδηγό για τη φορολογία της ετερόρρυθμης εταιρείας, τον συντελεστή 22% και τι ισχύει για τα κέρδη.
Υπολογισμός του Φόρου Κερδών
Για τον πρακτικό υπολογισμό του φόρου που αναλογεί στα κέρδη μιας Ε.Ε. με απλογραφικά βιβλία, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την εφαρμογή υπολογισμού φόρου κερδών ετερόρρυθμης εταιρείας.
