Η φορολογική εκπροσώπηση αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τους φορολογικούς κατοίκους εξωτερικού που διατηρούν φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα. Ο θεσμός του φορολογικού εκπροσώπου, πρώην αντίκλητου, θεσπίστηκε με το άρθρο 8 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας και ισχύει από 1.1.2014, αντικαθιστώντας το προγενέστερο καθεστώς του αντικλήτου. Ο Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας ισχύει σήμερα ως ν. 5104/2024 (Α΄ 58).
Συχνά επικρατεί σύγχυση ως προς το ακριβές πεδίο αρμοδιοτήτων του φορολογικού εκπροσώπου, ιδίως ως προς το αν φέρει ευθύνη για τις φορολογικές υποχρεώσεις του εκπροσωπούμενου. Ο παρών οδηγός αποσαφηνίζει τον ρόλο του, τις αρμοδιότητές του, το καθεστώς ευθύνης που προβλέπει ρητά ο νόμος, τι δεν περιλαμβάνεται στις αρμοδιότητές του, και τη διαδικασία διακοπής της εκπροσώπησης.
Ο Ρόλος του Φορολογικού Εκπροσώπου κατά το Άρθρο 8 ΚΦΔ
Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 8 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024), φορολογούμενος που είναι φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής δύναται να ορίσει ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο, φορολογικό κάτοικο Ελλάδας, ως φορολογικό εκπρόσωπο για σκοπούς συμμόρφωσης με τις τυπικές υποχρεώσεις που προκύπτουν από τον Κώδικα, στον οποίο αποστέλλεται κάθε είδους αλληλογραφία σχετικά με τον φορολογούμενο.
Ο ρόλος του είναι αυστηρά οριοθετημένος και αφορά αποκλειστικά την τυπική επικοινωνία μεταξύ του φορολογούμενου και των φορολογικών αρχών, χωρίς να επεκτείνεται σε ουσιαστικές φορολογικές αποφάσεις ή ενέργειες.
Ειδικά για τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας και τον φόρο ασφαλίστρων, δεν εφαρμόζεται το άρθρο 8 ΚΦΔ, αλλά η περ. δ) της παρ. 4 του άρθρου 36 του Κώδικα Φ.Π.Α. (ν. 2859/2000, Α΄ 248), περί ορισμού φορολογικού αντιπροσώπου.
Βασικές Αρμοδιότητες του Φορολογικού Εκπροσώπου
Οι αρμοδιότητες του φορολογικού εκπροσώπου περιορίζονται σε ενέργειες που διασφαλίζουν την επικοινωνία με τη Φορολογική Διοίκηση. Περιλαμβάνουν τη λήψη και κοινοποίηση φορολογικών εγγράφων προς τον εκπροσωπούμενο, την παραλαβή πράξεων, ειδοποιήσεων και κάθε είδους αλληλογραφίας από τη Φορολογική Διοίκηση, καθώς και τη διευκόλυνση της τυπικής επικοινωνίας με τις φορολογικές αρχές, ώστε ο φορολογούμενος να ενημερώνεται για τις υποχρεώσεις του.
Ο φορολογικός εκπρόσωπος δεν υποκαθιστά τον φορολογούμενο στις ουσιαστικές φορολογικές του υποχρεώσεις και δεν έχει δικαίωμα να ενεργεί αυτόνομα για λογαριασμό του.
Ευθύνη του Φορολογικού Εκπροσώπου
Το καθεστώς ευθύνης του φορολογικού εκπροσώπου ρυθμίζεται ρητά από την παρ. 3 του άρθρου 8 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024). Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, το πρόσωπο που ορίζεται φορολογικός εκπρόσωπος δεν ευθύνεται για την εκπλήρωση ή μη των φορολογικών υποχρεώσεων του φορολογούμενου.
Ειδικότερα, ο φορολογικός εκπρόσωπος δεν ευθύνεται για την υποβολή φορολογικών δηλώσεων, όπως οι δηλώσεις Ε1, Ε2 ή Ε9, δεν ευθύνεται για την καταβολή φόρων ή εισφορών, δεν επιβαρύνεται με πρόστιμα ή προσαυξήσεις που προκύπτουν από μη εκπλήρωση φορολογικών υποχρεώσεων του εκπροσωπούμενου, και δεν φέρει καμία ευθύνη σε περίπτωση φορολογικού ελέγχου που αφορά τον φορολογούμενο. Η ευθύνη για την ορθή και έγκαιρη εκπλήρωση όλων των φορολογικών υποχρεώσεων παραμένει αποκλειστικά στον ίδιο τον φορολογούμενο.
Τι Δεν Αναλαμβάνει ο Φορολογικός Εκπρόσωπος
Ο ρόλος του φορολογικού εκπροσώπου δεν πρέπει να συγχέεται με αυτόν λογιστή ή φοροτεχνικού, ούτε να εκλαμβάνεται ως γενική πληρεξουσιότητα για φορολογικά θέματα. Ο φορολογικός εκπρόσωπος δεν υποβάλλει φορολογικές δηλώσεις εκ μέρους του φορολογούμενου, παρά μόνο εφόσον υπάρχει ειδική εξουσιοδότηση για συγκεκριμένη ενέργεια, δεν αποφασίζει για φορολογικές επιλογές ή καθεστώτα που αφορούν τον φορολογούμενο, δεν παρακολουθεί προθεσμίες δηλώσεων ή πληρωμών, καθώς αυτή παραμένει ευθύνη του ίδιου του φορολογούμενου, δεν αντικαθιστά τον λογιστή ή τον φοροτεχνικό που παρέχει εξειδικευμένες συμβουλές και υπηρεσίες, και δεν έχει δικαίωμα ενέργειας χωρίς ρητή και ειδική εξουσιοδότηση από τον φορολογούμενο.
Η ιδιότητά του περιορίζεται αυστηρά στο πλαίσιο της τυπικής εκπροσώπησης για σκοπούς κοινοποίησης εγγράφων και διασφάλισης της επικοινωνίας με την ΑΑΔΕ.
Γιατί η Ευθύνη Παραμένει Πάντα στον Φορολογούμενο
Ανεξάρτητα από τον ορισμό φορολογικού εκπροσώπου, η ευθύνη για την παρακολούθηση και την εκπλήρωση όλων των φορολογικών υποχρεώσεων παραμένει αμετάβλητη στον ίδιο τον φορολογούμενο, δηλαδή στον κάτοικο εξωτερικού. Ο φορολογικός εκπρόσωπος λειτουργεί αποκλειστικά ως δίαυλος επικοινωνίας με τη Φορολογική Διοίκηση και σε καμία περίπτωση δεν μετατοπίζει σε αυτόν την ουσιαστική φορολογική ευθύνη, όσο σημαντικός κι αν είναι ο ρόλος του για την τυπική εκπροσώπηση του φορολογούμενου στην Ελλάδα.
