Απόλυση Εργαζομένου – Ύψος Αποζημίωσης, Χρόνος Προειδοποίησης και Δικαιώματα Εργαζομένου

Η απόλυση είναι ένα γεγονός που συνοδεύεται σχεδόν πάντα από ερωτήματα: πόσα χρήματα δικαιούμαι, πότε πρέπει να μου καταβληθούν και τι γίνεται αν δεν μου τα έδωσαν σωστά; Στην πράξη, διαπιστώνεται συχνά ελλιπής ή λανθασμένη πληροφόρηση των εργαζομένων, ιδίως ως προς τη διαφορά μεταξύ απόλυσης με ή χωρίς προειδοποίηση, τη σωστή κατηγοριοποίηση ως υπαλλήλου ή εργατοτεχνίτη και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η καταγγελία της σύμβασης θεωρείται νόμιμη. Η εσφαλμένη αντίληψη μπορεί να οδηγήσει στην αποδοχή μειωμένης ή μη ορθής αποζημίωσης, χωρίς να γίνεται αντιληπτό ότι, υπό προϋποθέσεις, η απόλυση δεν παράγει τα προβλεπόμενα από τον νόμο αποτελέσματα.

Το Κρίσιμο Σημείο: Απόλυση με ή χωρίς Προειδοποίηση

Η προειδοποίηση είναι ο βασικός παράγοντας που καθορίζει αν θα λάβετε πλήρη ή μειωμένη αποζημίωση.

Απόλυση χωρίς προειδοποίηση: δικαιούστε πλήρη αποζημίωση. Η αποζημίωση πρέπει να καταβληθεί ταυτόχρονα με την επίδοση του εγγράφου καταγγελίας της σύμβασης, ώστε η απόλυση να είναι έγκυρη. Αν η αποζημίωση υπερβαίνει τις αποδοχές δύο μηνών, ο εργοδότης καταβάλλει κατά την απόλυση ποσό ίσο με δύο μισθούς και το υπόλοιπο σε διμηνιαίες δόσεις, σύμφωνα με το άρθρο 74 του Ν.3863/2010.

Απόλυση με προειδοποίηση: δικαιούστε το 50% της αποζημίωσης, η σύμβαση λύεται μετά τη λήξη της προειδοποίησης και η αποζημίωση καταβάλλεται ταυτόχρονα με τη λήξη της προειδοποίησης.

Συνοπτικά: χωρίς προειδοποίηση ισοδυναμεί με πλήρη αποζημίωση, με προειδοποίηση ισοδυναμεί με μισή αποζημίωση.

Υπάλληλος ή Εργατοτεχνίτης: Γιατί Πρέπει να το Γνωρίζετε

Πριν από τα ποσά αποζημίωσης, πρέπει να γνωρίζετε σε ποια κατηγορία ανήκετε. Ο υπάλληλος αμείβεται με μηνιαίο μισθό, ενώ ο εργατοτεχνίτης αμείβεται με ημερομίσθιο. Η ιδιότητα αναγράφεται στη σύμβαση εργασίας κατά την πρόσληψη και καθορίζει ποιο σύστημα αποζημίωσης εφαρμόζεται. Σύγχυση δημιουργείται όταν εργαζόμενοι με μισθό θεωρούν ότι ισχύει για αυτούς το καθεστώς εργατοτεχνίτη ή το αντίστροφο.

Αν Εργάζεστε Λιγότερο από Δώδεκα Μήνες στον Ίδιο Εργοδότη

Αν εργαστήκατε λιγότερο από ένα έτος, η καταγγελία της σύμβασης εργασίας πρέπει να γίνει εγγράφως, όπως σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά δεν οφείλεται καμία αποζημίωση απόλυσης, ανεξάρτητα από το αν είστε υπάλληλος ή εργατοτεχνίτης. Η έλλειψη υποχρέωσης καταβολής αποζημίωσης δεν σημαίνει ότι η απόλυση μπορεί να γίνει προφορικά. Ο έγγραφος τύπος παραμένει υποχρεωτικός, διαφορετικά η καταγγελία μπορεί να θεωρηθεί άκυρη.

Πίνακας Αποζημίωσης Υπαλλήλων (με και χωρίς Προειδοποίηση)

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται ο συγκεντρωτικός πίνακας αποζημίωσης υπαλλήλων και εργατοτεχνιτών, σύμφωνα με τον επίσημο πίνακα ΚΕΠΕΑ/ΓΣΕΕ (άρθρο 64 Ν.4808/2021, Ν.2112/1920, Ν.3198/1955, Ν.3899/2010, Ν.4093/2012).

Ο υπολογισμός γίνεται με βάση τις τακτικές αποδοχές του τελευταίου μήνα πλήρους απασχόλησης. Το σύνολο των μισθών της αποζημίωσης προσαυξάνεται κατά 1/6 λόγω αναλογίας δώρων εορτών και επιδόματος αδείας. Οι χρόνοι προειδοποίησης προκύπτουν από ξεχωριστή διάταξη και για 1-4 έτη διαφοροποιούνται ανά υποπερίοδο (1 ή 2 μήνες), ενώ για 4-6 έτη κυμαίνονται μεταξύ 2 και 3 μηνών σύμφωνα με τον πίνακα ΚΕΠΕΑ/ΓΣΕΕ.

Επιπλέον Αποζημίωση για Υπαλλήλους με 17 Έτη και Άνω την 12/11/2012

Με τον Ν.4093/2012 προβλέφθηκε μεταβατική διάταξη για ιδιωτικούς υπαλλήλους αορίστου χρόνου που κατά την 12η Νοεμβρίου 2012 είχαν συμπληρώσει 17 έτη και άνω στον ίδιο εργοδότη. Οι υπάλληλοι αυτοί δικαιούνται, εκτός της κανονικής αποζημίωσης, επιπλέον αποζημίωση που αυξάνεται κατά έναν μηνιαίο μισθό για κάθε επιπλέον έτος υπηρεσίας, έως 12 μηνιαίους μισθούς.

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται η επιπλέον αποζημίωση για υπαλλήλους που την 12/11/2012 είχαν συμπληρώσει 17 έτη και άνω στον ίδιο εργοδότη, σύμφωνα με τον επίσημο πίνακα ΚΕΠΕΑ/ΓΣΕΕ. Για τον υπολογισμό της επιπλέον αποζημίωσης δεν λαμβάνονται υπόψη οι τακτικές αποδοχές κατά το ποσό που υπερβαίνουν τα 2.000 ευρώ.

Σημαντικές διευκρινίσεις για τον πίνακα αυτό: για τον υπολογισμό λαμβάνεται υπόψη αποκλειστικά ο χρόνος υπηρεσίας που είχε συμπληρώσει ο εργαζόμενος στις 12/11/2012, ανεξάρτητα από το πότε απολύεται. Η επιπλέον υπηρεσία μετά την 12/11/2012 δεν προσμετράται. Ο υπολογισμός της επιπλέον αποζημίωσης γίνεται βάσει των τακτικών αποδοχών του τελευταίου μήνα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη αποδοχές που υπερβαίνουν τα 2.000 ευρώ. Η διάταξη αφορά μόνο υπαλλήλους, όχι εργατοτεχνίτες.

Αποζημίωση Εργατοτεχνιτών μετά τον Ν.4808/2021

Από την 1η Ιανουαρίου 2022, με το άρθρο 64 του Ν.4808/2021, καταργήθηκε κάθε διάκριση μεταξύ υπαλλήλων και εργατοτεχνιτών ως προς την καταγγελία της σύμβασης εργασίας. Οι διατάξεις που διέπουν την καταγγελία και την αποζημίωση των υπαλλήλων εφαρμόζονται πλέον και στους εργατοτεχνίτες. Ο παλαιός πίνακας αποζημίωσης εργατοτεχνιτών σε ημερομίσθια δεν εφαρμόζεται για απολύσεις που πραγματοποιούνται από 1.1.2022 και εξής.

Για τον υπολογισμό της αποζημίωσης εργατοτεχνίτη χρησιμοποιείται ο ίδιος πίνακας που ισχύει για τους υπαλλήλους, με τη διαφορά ότι ως μηνιαίος μισθός λογίζονται τα 22 ημερομίσθια, εκτός αν ο εργατοτεχνίτης αμείβεται ήδη με μηνιαίο μισθό. Εφαρμόζεται επίσης το σύστημα προειδοποίησης απόλυσης όπως και για τους υπαλλήλους. Για τον χρόνο υπηρεσίας σε εκ περιτροπής απασχόληση λαμβάνεται υπόψη ολόκληρη η διάρκεια της σχέσης εργασίας, συμπεριλαμβανομένων και των ημερών μη παροχής εργασίας. Για τον ειδικό υπολογισμό αποζημίωσης εργατοτεχνιτών μερικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης με αναλυτικό παράδειγμα, δείτε την αντίστοιχη ενότητα παρακάτω.

Πότε και Πώς Καταβάλλεται η Αποζημίωση Απόλυσης

Η καταβολή της νόμιμης αποζημίωσης πρέπει να γίνεται το ίδιο χρονικό σημείο με την καταγγελία της σύμβασης. Μόνο στην περίπτωση της τακτικής καταγγελίας (με προειδοποίηση), ο εργαζόμενος λαμβάνει το ποσό κατά τη λήξη του χρόνου προειδοποίησης. Η μη έγκαιρη ή ελλιπής καταβολή παρέχει στον εργαζόμενο το δικαίωμα να θεωρήσει την απόλυση άκυρη και να διεκδικήσει μισθούς υπερημερίας, ή να αποδεχθεί την απόλυση και να ζητήσει συμπλήρωση της αποζημίωσης με παραίτηση από το δικαίωμα προσβολής της ακυρότητας.

Το ποσό καταβάλλεται είτε άμεσα στο σύνολό του (εφάπαξ), είτε τμηματικά σύμφωνα με το άρθρο 74 του Ν.3863/2010. Συγκεκριμένα, όταν η αποζημίωση υπερβαίνει τις αποδοχές δύο μηνών, ο εργοδότης καταβάλλει κατά την απόλυση το μέρος που αντιστοιχεί σε δύο μηνιαίους μισθούς. Το υπόλοιπο καταβάλλεται σε διμηνιαίες δόσεις, με την πρώτη δόση να καταβάλλεται την επομένη της συμπλήρωσης διμήνου από την απόλυση. Κάθε δόση δεν μπορεί να είναι κατώτερη των αποδοχών δύο μηνών, εκτός αν το εναπομένον ποσό είναι μικρότερο. Η δυνατότητα τμηματικής καταβολής αποτελεί δικαίωμα του εργοδότη και δεν απαιτεί προηγούμενη συναίνεση του εργαζομένου.

Αν η Αποζημίωση Απόλυσης δεν Καταβληθεί Σωστά

Ο εργαζόμενος έχει δύο επιλογές. Πρώτον, να θεωρήσει την απόλυση άκυρη και να διεκδικήσει μισθούς υπερημερίας. Δεύτερον, να αποδεχθεί την απόλυση και να ζητήσει συμπλήρωση της αποζημίωσης, με ρητή παραίτηση από το δικαίωμα προσβολής της ακυρότητας. Η απόλυση θεωρείται επίσης παράνομη όταν δεν τηρείται ο έγγραφος τύπος, δεν αποδίδονται ασφαλιστικές εισφορές ή ασκείται καταχρηστικά. Εξαίρεση προβλέπει το άρθρο 66 του Ν.4808/2021 για την περίπτωση καταβολής ελλιπούς αποζημίωσης λόγω προφανούς σφάλματος ή εύλογης αμφιβολίας ως προς τη βάση υπολογισμού, οπότε δεν αναγνωρίζεται η ακυρότητα της καταγγελίας αλλά διατάσσεται η συμπλήρωση του ποσού.

Πώς Υπολογίζεται η Αποζημίωση: Τακτικές Αποδοχές και Τελευταίος Μήνας

Ο υπολογισμός της αποζημίωσης γίνεται με βάση τις τακτικές αποδοχές του τελευταίου μήνα υπό καθεστώς πλήρους απασχόλησης. Η μηνιαία αποζημίωση υπολογίζεται ως εξής: ο μηνιαίος μισθός πολλαπλασιάζεται επί 14 και διαιρείται διά 12, δηλαδή: μηνιαία αποζημίωση = μηνιαίος μισθός × 14/12. Ο πολλαπλασιαστής 14 αντικατοπτρίζει τους 12 μηνιαίους μισθούς που λαμβάνει ετησίως ο εργαζόμενος, πλέον 1 μισθό ως δώρο Χριστουγέννων, 1/2 μισθού ως δώρο Πάσχα και 1/2 μισθού ως επίδομα αδείας. Η μηνιαία αποζημίωση πολλαπλασιάζεται κατόπιν επί του αριθμού των μηνών που δικαιούται ο απολυθείς, ανάλογα με τα χρόνια υπηρεσίας του.

Ως τακτικές αποδοχές, σύμφωνα με το άρθρο 3 §2 του Ν.2112/1920, θεωρούνται ο μισθός και κάθε άλλη παροχή που δίδεται αντί μισθού, όπως παροχές σε είδος, προμήθειες κ.λπ. Δεν θεωρούνται τακτικές αποδοχές τα ποσοστά επί κερδών ή εισπράξεων που χορηγούνται ανεξάρτητα από την κανονική αμοιβή, εκτός αν υπάρχει αντίθετη συμφωνία ή έθιμο.

Ως τελευταίος μήνας δεν νοείται ο ημερολογιακός μήνας, αλλά ο εργασιακός: το χρονικό διάστημα που ξεκινά από την ημερομηνία της καταγγελίας και εκτείνεται στην αντίστοιχη ημερομηνία του προηγούμενου μήνα. Για παράδειγμα, αν η απόλυση γίνει στις 15 Φεβρουαρίου, τελευταίος μήνας είναι το διάστημα 15 Ιανουαρίου έως 15 Φεβρουαρίου (ΑΠ 72/1998, ΑΠ 1808/1984, Εφ. Θεσ/νίκης 448/1988).

Τι Σημαίνει «Πλήρης Απασχόληση» για τον Υπολογισμό

Ο υπολογισμός της αποζημίωσης δεν επηρεάζεται από την τυχόν λήψη μειωμένων αποδοχών κατά τον τελευταίο μήνα, εφόσον αυτό οφείλεται σε ασθένεια, διαθεσιμότητα ή άλλη αιτία που αφορά τον εργαζόμενο ή τον εργοδότη. Ως πλήρης απασχόληση νοείται εκείνη που είχε συμφωνηθεί μεταξύ των μερών, ανεξάρτητα αν ήταν μειωμένη σε σχέση με τα νόμιμα χρονικά όρια εργασίας.

Αν συμφωνήθηκε μερική ή εκ περιτροπής εργασία με αντίστοιχα μειωμένες αποδοχές, τότε ακριβώς αυτές οι αποδοχές θεωρούνται «αποδοχές πλήρους απασχόλησης» κατά την έννοια του νόμου (ΑΠ 443/1963, ΑΠ 50/1960, Εφ. Θεσ/νίκης 471/1989). Για παράδειγμα, αν εργαζόμενος με μερική απασχόληση λαμβάνει 500€ μηνιαίως και απολυθεί έχοντας 1-4 έτη υπηρεσίας, η αποζημίωσή του υπολογίζεται ως: 500€ × 2 μήνες × (14/12).

Ανώτατο Όριο Αποδοχών για τον Υπολογισμό

Σύμφωνα με το άρθρο 5 §1 του Ν.3198/1955, για τον υπολογισμό της αποζημίωσης δεν λαμβάνονται υπόψη οι τακτικές αποδοχές κατά το ποσό που υπερβαίνουν το οκταπλάσιο του ημερομισθίου του ανειδίκευτου εργάτη πολλαπλασιαζόμενο επί 30. Το ανώτατο αυτό όριο αποδοχών αφορά κυρίως υψηλόμισθους εργαζόμενους και εξασφαλίζει ότι ο υπολογισμός της αποζημίωσης δεν γίνεται επί αποδοχών που υπερβαίνουν ένα θεσμοθετημένο ανώτατο ποσό. Εξαίρεση ισχύει στην περίπτωση αποζημίωσης λόγω πλήρους συνταξιοδότησης, όπου δεν εφαρμόζεται το όριο των 2.000 ευρώ που ισχύει για την επιπλέον αποζημίωση υπαλλήλων με 17+ έτη.

Υπολογισμός Αποζημίωσης Εργατοτεχνιτών Μερικής ή Εκ Περιτροπής Απασχόλησης

Για εργατοτεχνίτες που απασχολούνται με μερική ή εκ περιτροπής εργασία, ο υπολογισμός της αποζημίωσης από 1.1.2022 γίνεται σύμφωνα με την Υποπαρ. ΙΑ.12 του Ν.4093/2012 και με βάση τον μισθό του τελευταίου εργασιακού μήνα. Για τον χρόνο υπηρεσίας λαμβάνεται υπόψη ολόκληρη η διάρκεια της εργασιακής σχέσης, συμπεριλαμβανομένων και των ημερών μη παροχής εργασίας στην εκ περιτροπής απασχόληση.

Η διαδικασία υπολογισμού έχει ως εξής: πρώτα υπολογίζονται οι αποδοχές του τελευταίου εργασιακού μήνα βάσει των ημερών και ωρών που πραγματικά εργάστηκε ο εργαζόμενος. Στη συνέχεια, για την αναγωγή του μηνιαίου μισθού σε ημερομίσθιο, διαιρείται ο μισθός αυτός διά 25 (ΑΠ 1741/1984). Κατόπιν εφαρμόζεται η διάταξη του άρθρου 64 του Ν.4808/2021: ημερομίσθιο × 22 = μηνιαίος μισθός αποζημίωσης. Τέλος, υπολογίζεται η αποζημίωση ως: μηνιαίος μισθός αποζημίωσης × (14/12) × αριθμός μηνών αποζημίωσης.

Παράδειγμα: εργατοτεχνίτης με εκ περιτροπής απασχόληση 3 ημέρες την εβδομάδα επί 8 ώρες, με ημερομίσθιο 35€ (για 6 ώρες και 40 λεπτά), απολύεται έχοντας υπηρεσία μικρότερη των 4 ετών. Κατά τον τελευταίο εργασιακό μήνα εργάστηκε 14 ημέρες. Ο υπολογισμός διαμορφώνεται ως εξής: ωρομίσθιο = 35,00 × (6/40) = 5,25€, ημερομίσθιο οκταώρου = 5,25 × 8 = 42,00€, αποδοχές τελευταίου μήνα = 42,00 × 14 ημέρες = 588,00€. Αναγωγή σε ημερομίσθιο: 588,00 / 25 = 23,52€. Μηνιαίος μισθός αποζημίωσης: 23,52 × 22 = 517,44€. Τελική αποζημίωση: 517,44 × (14/12) × 2 μήνες = 1.207,36€.

Νομική βάση: Ν.2112/1920, Ν.3198/1955, Ν.3863/2010, Ν.3899/2010, Ν.4093/2012, Ν.4808/2021. Πηγή πινάκων: ΚΕΠΕΑ/ΓΣΕΕ.