Τα «φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι», δηλαδή μικρά ηλιακά συστήματα έως 800 Watt που τοποθετούνται εύκολα σε κτίρια για την κάλυψη ιδίων αναγκών, θεσπίζονται για πρώτη φορά στην Ελλάδα με το νέο πλαίσιο αυτοκατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το ίδιο πλαίσιο εισάγει και τη δυνατότητα εγκατάστασης μπαταρίας χωρίς φωτοβολταϊκό, ενώ απλοποιεί συνολικά τις διαδικασίες για νοικοκυριά, επιχειρήσεις, αγρότες, Ενεργειακές Κοινότητες και φορείς του δημοσίου. Στο άρθρο που ακολουθεί παρουσιάζονται τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι, οι μπαταρίες, τα σχήματα συμψηφισμού, η συλλογική αυτοκατανάλωση σε πολυκατοικίες και οι νέες ψηφιακές διαδικασίες.
Τι Αλλάζει με το Νέο Πλαίσιο Αυτοκατανάλωσης
Η νέα Υπουργική Απόφαση συμπληρώνει και απλοποιεί το υφιστάμενο πλαίσιο αυτοκατανάλωσης, τόσο στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα και Δίκτυο όσο και στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά. Οι σημαντικότερες αλλαγές είναι η θέσπιση, για πρώτη φορά, της δυνατότητας εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων έως 800 Watt, η δυνατότητα εγκατάστασης μεμονωμένων συστημάτων αποθήκευσης, δηλαδή μπαταριών χωρίς φωτοβολταϊκό, καθώς και η απλοποίηση των διαδικασιών για όλα τα σχήματα αυτοκατανάλωσης.
Παράλληλα, διευκολύνεται η ανάπτυξη συλλογικής αυτοκατανάλωσης, για παράδειγμα σε πολυκατοικίες και συγκροτήματα κατοικιών, εισάγεται η δυνατότητα εκπροσώπησης καταναλωτών από διαφορετικούς προμηθευτές, και επιτρέπεται, υπό προϋποθέσεις, τόσο η μετάβαση μεταξύ διαφορετικών σχημάτων αυτοκατανάλωσης όσο και η συμμετοχή μιας παροχής κατανάλωσης σε περισσότερους από έναν σταθμούς. Για τους υφιστάμενους σταθμούς προβλέπονται μεταβατικές διατάξεις, ώστε η μετάβαση στο νέο πλαίσιο να γίνει χωρίς επιπλέον κόστος για τους αυτοκαταναλωτές.
Ποιους Αφορά
Το νέο πλαίσιο αφορά νοικοκυριά, επιχειρήσεις, επαγγελματίες, αγρότες, Ενεργειακές Κοινότητες, Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, παρόχους υπηρεσιών ύδατος, κοινωφελή ιδρύματα και λοιπούς φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που επιθυμούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια για ίδια κατανάλωση.
Τι Είναι τα «Φωτοβολταϊκά στο Μπαλκόνι»
Για πρώτη φορά θεσπίζεται η δυνατότητα εγκατάστασης μικρών φωτοβολταϊκών συστημάτων με ρευματολήπτη (plug-in) μέγιστης ισχύος παραγωγής έως 800 Watt και εγκατεστημένης ισχύος έως 1.000 Watt, τα οποία μπορούν να συνδυάζονται και με σύστημα αποθήκευσης, αποκλειστικά για την κάλυψη των ιδίων αναγκών. Η συνολική ισχύς ανά παροχή κατανάλωσης δεν μπορεί να ξεπερνά σε καμία περίπτωση τα 800 Watt παραγωγής και τα 1.000 Watt εγκατεστημένης ισχύος. Η εγκατάσταση γίνεται μέσω απλοποιημένης ηλεκτρονικής διαδικασίας ενημέρωσης, μέσω Ειδικής Ψηφιακής Πύλης που υλοποιεί ο ΔΕΔΔΗΕ, με είσοδο με κωδικούς Taxisnet.
Για την ασφάλεια του δικτύου και των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Ο ΔΕΔΔΗΕ, σε συνεργασία με τον Ελληνικό Οργανισμό Τυποποίησης (ΕΛΟΤ), θα αναρτήσει ειδικές προδιαγραφές ασφαλείας, οι οποίες θα επιβεβαιώνονται με Υπεύθυνη Δήλωση μηχανικού ή εγκαταστάτη. Επιπλέον, απαιτείται υποχρεωτική εγκατάσταση έξυπνου μετρητή από τον ΔΕΔΔΗΕ, ενεργή Υπεύθυνη Δήλωση Εγκαταστάτη (ΥΔΕ) στην παροχή, ενώ ο ΔΕΔΔΗΕ διατηρεί τη δυνατότητα να απαγορεύει τη σύνδεση σε τμήματα του δικτύου με περιορισμένη δυνατότητα απορρόφησης. Σύμφωνα με την απόφαση, οι προδιαγραφές ασφαλείας αναμένεται να αναρτηθούν στην ιστοσελίδα του ΔΕΔΔΗΕ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, και μετά την ανάρτησή τους θα είναι δυνατή η εγκατάσταση και σύνδεση των συστημάτων.
Δύο σημεία χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή. Πρώτον, η εγκατάσταση και σύνδεση των «φωτοβολταϊκών στο μπαλκόνι» δεν απαιτεί σύναψη Σύμβασης Σύνδεσης με τον Διαχειριστή, ούτε άλλη άδεια ή έγκριση, ούτε καταβολή Τέλους Σύνδεσης. Δεύτερον, τα συστήματα αυτά προορίζονται αποκλειστικά για ιδιοκατανάλωση: σε περίπτωση που πλεονάζουσα ενέργεια εγχυθεί στο δίκτυο, η ενέργεια αυτή δεν αποζημιώνεται. Επομένως, το όφελος για τον καταναλωτή προκύπτει μόνο από τη μείωση της ενέργειας που αγοράζει από το δίκτυο και όχι από πώληση ενέργειας.
Εγκατάσταση Μπαταρίας Χωρίς Φωτοβολταϊκό
Το νέο πλαίσιο θεσπίζει, επίσης για πρώτη φορά, τη δυνατότητα εγκατάστασης μεμονωμένων συστημάτων αποθήκευσης, δηλαδή μπαταρίας χωρίς φωτοβολταϊκό, αποκλειστικά για την κάλυψη των ιδίων καταναλώσεων. Σε συνδυασμό με τα δυναμικά τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας, ο καταναλωτής μπορεί να αποθηκεύει ενέργεια από το δίκτυο τις ώρες με χαμηλότερες τιμές και να την αξιοποιεί τις ώρες με υψηλότερες τιμές.
Για τα μεμονωμένα συστήματα αποθήκευσης προβλέπονται απλοποιημένη διαδικασία αδειοδότησης, σαφείς όροι εγκατάστασης και σύνδεσης, καθώς και προτεραιότητα στην εξέταση των αιτήσεων από τον αρμόδιο Διαχειριστή. Σημαντικό είναι ότι οι καταναλωτές χαμηλής τάσης, δηλαδή τα περισσότερα νοικοκυριά και οι μικρές επιχειρήσεις, εξαιρούνται από την υποχρέωση υποβολής εγγυητικής επιστολής για την εγκατάσταση της μπαταρίας.
Ποια Σχήματα Αυτοκατανάλωσης Καλύπτονται
Πέρα από τα φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι, το νέο πλαίσιο καλύπτει όλα τα σχήματα αυτοκατανάλωσης, τα οποία διαφέρουν κυρίως ως προς το αν η κατανάλωση βρίσκεται στον ίδιο χώρο με τον σταθμό παραγωγής και ως προς τον τρόπο υπολογισμού του συμψηφισμού. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα βασικά σχήματα και η μεταξύ τους διαφορά.
| Σχήμα | Ονομασία | Πού Εφαρμόζεται |
|---|---|---|
| Ενεργειακός συμψηφισμός | Net metering | Ο σταθμός και η κατανάλωση βρίσκονται στον ίδιο ή όμορο χώρο, ή συνδέονται με αποκλειστική γραμμή. Ο σταθμός συνδέεται στο δίκτυο μέσω της ίδιας παροχής κατανάλωσης |
| Εικονικός ενεργειακός συμψηφισμός | Virtual net metering | Η κατανάλωση βρίσκεται σε διαφορετικό χώρο ή τροφοδοτείται από διαφορετική παροχή. Ο σταθμός μπορεί να εγκατασταθεί σε άλλη περιοχή, εντός του ίδιου ηλεκτρικού συστήματος |
| Ταυτοχρονισμένος συμψηφισμός | Net billing | Συμψηφισμός της παραγωγής με την κατανάλωση σε πραγματικό χρόνο, με αποζημίωση της πλεονάζουσας ενέργειας |
| Εικονικός ταυτοχρονισμένος συμψηφισμός | Virtual net billing | Ίδια λογική με τον ταυτοχρονισμένο, αλλά για καταναλώσεις σε διαφορετικό χώρο, χωρίς ηλεκτρική σύνδεση με τον σταθμό |
Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα οι αυτοκαταναλωτές να ενεργούν από κοινού, μέσω συλλογικής αυτοκατανάλωσης, καθώς και ο σταθμός του αυτοκαταναλωτή να ανήκει στην κυριότητά του, σε τρίτο πρόσωπο ή να αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης μέσω τρίτου, εφόσον το τρίτο πρόσωπο παραμένει υπό τις εντολές του αυτοκαταναλωτή, σύμφωνα με τις επιταγές της σχετικής Ευρωπαϊκής Οδηγίας. Ειδικές προβλέψεις υπάρχουν επίσης για τον εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό από Ενεργειακές Κοινότητες, μέσω του οποίου μπορούν να επωφεληθούν και νοικοκυριά που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας ή πλήττονται από την ενεργειακή ένδεια.
Πώς Λειτουργεί η Αυτοκατανάλωση στην Πράξη
Η αυτοκατανάλωση δίνει τη δυνατότητα σε ένα νοικοκυριό ή μια επιχείρηση να παράγει τη δική του ηλεκτρική ενέργεια, για παράδειγμα μέσω φωτοβολταϊκών, και να την καταναλώνει απευθείας. Όταν η παραγωγή είναι μεγαλύτερη από την κατανάλωση, η πλεονάζουσα ενέργεια μπορεί να διοχετεύεται στο δίκτυο και ο καταναλωτής να αποζημιώνεται με βάση τα έσοδα από τη συμμετοχή στην Αγορά Επόμενης Ημέρας. Εφόσον υπάρχει σύστημα αποθήκευσης, η ενέργεια που περισσεύει μπορεί να αποθηκεύεται και να χρησιμοποιείται αργότερα, αυξάνοντας το ποσοστό ιδιοκατανάλωσης.
Ειδικά για τα οικιακά φωτοβολταϊκά έως 10,8 kW ανά παροχή προβλέπεται ειδικό πρόγραμμα, στο οποίο η χρηματική αξία για το σύνολο της πλεονάζουσας ενέργειας πιστώνεται στον εκκαθαριστικό λογαριασμό της παροχής κατανάλωσης του αυτοκαταναλωτή.
Συλλογική Αυτοκατανάλωση σε Πολυκατοικίες και Συγκροτήματα Κατοικιών
Μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες του νέου πλαισίου είναι η συλλογική αυτοκατανάλωση, δηλαδή η από κοινού λειτουργία σταθμού από περισσότερους αυτοκαταναλωτές. Η ρύθμιση αυτή διευκολύνει ιδίως τις πολυκατοικίες και τα συγκροτήματα κατοικιών, δηλαδή τα οργανωμένα σύνολα δύο ή περισσότερων αυτοτελών κατοικιών ή διαμερισμάτων που μοιράζονται κοινόχρηστες υποδομές.
Στη συλλογική αυτοκατανάλωση μπορούν να ενταχθούν και οι καταναλώσεις των κοινόχρηστων χώρων του κτιρίου, όπως ο φωτισμός κλιμακοστασίου, ο ανελκυστήρας ή η αντλία νερού. Για την οργάνωση της συνεργασίας μεταξύ των συνιδιοκτητών, η απόφαση προβλέπει πρότυπο ιδιωτικό συμφωνητικό, το οποίο ρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο οι αυτοκαταναλωτές ενεργούν από κοινού και επιμερίζουν την παραγόμενη ενέργεια μεταξύ των συμμετεχόντων.
Τι Προβλέπεται για τους ΟΤΑ και τους Φορείς του Δημοσίου
Θεσπίζεται ειδική διαδικασία εφαρμογής της αυτοκατανάλωσης, με ταυτοχρονισμένο και εικονικό ταυτοχρονισμένο συμψηφισμό, για φωτοβολταϊκούς σταθμούς που εξυπηρετούν ανάγκες Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ και Β’ βαθμού, νομικών προσώπων δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου του δημόσιου τομέα και κοινωφελών ιδρυμάτων. Ενδεικτικά, καλύπτονται ανάγκες όπως δημοτικοί παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί, σχολικές μονάδες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, κέντρα υγείας και νοσοκομεία, δημοτικά και δημόσια αθλητικά κέντρα, δίκτυα οδοφωτισμού και εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης. Το όφελος θα αποτυπώνεται στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και θα πιστώνεται απευθείας ως έκπτωση.
Ψηφιοποίηση των Διαδικασιών
Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από τη δημιουργία Ηλεκτρονικού Μητρώου Αυτοκαταναλωτών Ενέργειας, για την ηλεκτρονική καταχώριση και επικαιροποίηση των στοιχείων των αυτοκαταναλωτών, των παροχών κατανάλωσης και των σταθμών αυτοκατανάλωσης. Παράλληλα, επιταχύνεται η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών για όσους εντάσσονται σε σχήματα αυτοκατανάλωσης, με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας και των χρόνων αδειοδότησης.
Από Πότε Ισχύει
Με τη δημοσίευση της Υπουργικής Απόφασης, το πλαίσιο αυτοκατανάλωσης γίνεται λειτουργικό για τους καταναλωτές, οι οποίοι μπορούν να εγκαταστήσουν σταθμό αυτοκατανάλωσης με ή χωρίς σύστημα αποθήκευσης, ή και μεμονωμένο σύστημα αποθήκευσης. Ειδικά για τα «φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι», η εγκατάσταση και σύνδεση θα είναι δυνατή μετά τη δημοσίευση των προδιαγραφών ασφαλείας από τον ΔΕΔΔΗΕ, που αναμένονται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Πηγή: Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/102876/1958 του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για το νέο πλαίσιο παραγωγής και κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας για ίδια χρήση (αυτοκατανάλωση), κατόπιν γνώμης της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ).
