Η φορολογική αντιμετώπιση των φυσικών προσώπων που είναι φορολογικοί κάτοικοι αλλοδαπής αποτελεί κρίσιμο ζήτημα στην πράξη, ιδίως όταν διατηρούν περιουσία, τραπεζικούς λογαριασμούς ή οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα.
Η υποχρέωση υποβολής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος στην Ελλάδα δεν εξαρτάται από την υπηκοότητα του φυσικού προσώπου, αλλά από τη φορολογική του κατοικία και από το αν αποκτά πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, οι φορολογικοί κάτοικοι αλλοδαπής υποβάλλουν δήλωση στην Ελλάδα μόνο όταν αποκτούν πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας, είτε αυτό φορολογείται με βάση την κλίμακα, είτε φορολογείται αυτοτελώς, είτε απαλλάσσεται από τον φόρο αλλά παραμένει δηλωτέο.
Τι θεωρείται φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής
Φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής είναι το φυσικό πρόσωπο που δεν χαρακτηρίζεται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας με βάση τα κριτήρια του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος.
Η φορολογική κατοικία είναι καθοριστικό στοιχείο, γιατί προσδιορίζει ποιο κράτος έχει δικαίωμα φορολόγησης του παγκόσμιου εισοδήματος του φυσικού προσώπου. Αντίθετα, ο φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής φορολογείται στην Ελλάδα μόνο για το εισόδημα που προκύπτει από πηγές Ελλάδας.
Σύμφωνα με το άρθρο 4 του ν. 4172/2013, ένα φυσικό πρόσωπο θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας όταν έχει στην Ελλάδα τη μόνιμη ή κύρια κατοικία του, τη συνήθη διαμονή του ή το κέντρο των ζωτικών του συμφερόντων, δηλαδή τους προσωπικούς και οικονομικούς δεσμούς του. Επίσης, φυσικό πρόσωπο που βρίσκεται στην Ελλάδα για χρονικό διάστημα άνω των 183 ημερών, αθροιστικά μέσα σε οποιαδήποτε δωδεκάμηνη περίοδο, θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας από την πρώτη ημέρα παρουσίας του, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Πότε φορολογείται στην Ελλάδα ο κάτοικος εξωτερικού
Ο φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής φορολογείται στην Ελλάδα για το εισόδημα που προκύπτει στην ελληνική επικράτεια. Η αρχή αυτή προκύπτει από το άρθρο 3 του ν. 4172/2013, σε συνδυασμό με το άρθρο 5 του ίδιου νόμου, το οποίο ορίζει ποιες κατηγορίες εισοδήματος θεωρούνται εισόδημα από πηγές Ελλάδας.
Η ύπαρξη εισοδήματος από πηγές Ελλάδας είναι το βασικό στοιχείο που πρέπει να εξετάζεται πριν κριθεί αν υπάρχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης εισοδήματος.
Πότε υπάρχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης εισοδήματος
Οι κάτοικοι εξωτερικού είναι υπόχρεοι για υποβολή δήλωσης μόνο όταν αποκτούν πραγματικό εισόδημα φορολογούμενο με οποιονδήποτε τρόπο ή απαλλασσόμενο από πηγές Ελλάδας.
Για ενήλικο φορολογικό κάτοικο αλλοδαπής, η υποχρέωση υποβολής δήλωσης υπάρχει μόνο όταν αποκτά πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας. Δεν αρκεί η ύπαρξη ΑΦΜ, η ύπαρξη τραπεζικού λογαριασμού ή η απλή κατοχή περιουσιακού στοιχείου στην Ελλάδα, εφόσον δεν προκύπτει πραγματικό εισόδημα.
Στον παρακάτω πίνακα συνοψίζονται οι βασικές περιπτώσεις υποχρέωσης υποβολής δήλωσης.
| Κατηγορία φορολογούμενου | Υποχρέωση υποβολής δήλωσης |
|---|---|
| Ενήλικος φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής | Υποβάλλει δήλωση μόνο όταν αποκτά πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας, φορολογούμενο με οποιονδήποτε τρόπο ή απαλλασσόμενο. |
| Ανήλικος φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής | Υποβάλλει δήλωση μόνο για εισόδημα πηγής Ελλάδας από προσωπική μισθωτή εργασία ή από σύνταξη λόγω θανάτου του πατέρα ή της μητέρας του. |
| Λοιπά εισοδήματα ανηλίκου κατοίκου αλλοδαπής από πηγές Ελλάδας | Προστίθενται στα εισοδήματα του γονέα που ασκεί τη γονική μέριμνα, σύμφωνα με το άρθρο 11 παρ. 4 του ν. 4172/2013. |
Ποια εισοδήματα από Ελλάδα δημιουργούν υποχρέωση δήλωσης
Εισόδημα από πηγές Ελλάδας μπορεί να προκύπτει από διάφορες κατηγορίες. Η ύπαρξη τέτοιου εισοδήματος μπορεί να δημιουργήσει υποχρέωση υποβολής δήλωσης για τον φορολογικό κάτοικο αλλοδαπής, ακόμη και αν το εισόδημα φορολογείται αυτοτελώς ή απαλλάσσεται από τον φόρο.
Ενδεικτικά, εισόδημα από πηγές Ελλάδας μπορεί να είναι:
| Κατηγορία εισοδήματος | Παράδειγμα |
|---|---|
| Εισόδημα από ακίνητη περιουσία | Μίσθωμα από ακίνητο που βρίσκεται στην Ελλάδα. |
| Εισόδημα από μισθωτή εργασία | Μισθωτή εργασία που ασκείται στην Ελλάδα. |
| Συντάξεις από ελληνικές πηγές | Σύνταξη που καταβάλλεται από το Ελληνικό Δημόσιο ή από ημεδαπό ασφαλιστικό φορέα. |
| Επιχειρηματική δραστηριότητα | Δραστηριότητα που ασκείται στην Ελλάδα, ιδίως μέσω μόνιμης εγκατάστασης. |
| Μερίσματα | Μερίσματα ή διανεμόμενα ποσά από νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα με φορολογική κατοικία στην Ελλάδα. |
| Τόκοι | Τόκοι που καταβάλλονται ή πιστώνονται από φορολογικό κάτοικο Ελλάδας ή μέσω μόνιμης εγκατάστασης στην Ελλάδα, με την ειδική εξαίρεση που αναφέρεται παρακάτω. |
| Δικαιώματα | Δικαιώματα που καταβάλλονται ή πιστώνονται από φορολογικό κάτοικο Ελλάδας ή μέσω μόνιμης εγκατάστασης στην Ελλάδα. |
| Μεταβίβαση ακίνητης περιουσίας | Εισόδημα από πώληση ακίνητης περιουσίας που βρίσκεται στην Ελλάδα, όπου συντρέχει περίπτωση φορολόγησης. |
Τι ισχύει όταν υπάρχει Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας
Αν ο φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής αποκτά εισόδημα από την Ελλάδα και υπάρχει σε ισχύ Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας μεταξύ της Ελλάδας και του κράτους φορολογικής κατοικίας του, το εισόδημα εξετάζεται με βάση τις διατάξεις της αντίστοιχης σύμβασης.
Για την εφαρμογή των διατάξεων της Σύμβασης Αποφυγής Διπλής Φορολογίας, ο φορολογούμενος πρέπει να μπορεί να αποδείξει τη φορολογική του κατοικία στο άλλο κράτος, συνήθως με πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας από την αλλοδαπή φορολογική αρχή.
Η ύπαρξη σύμβασης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι δεν υπάρχει υποχρέωση δήλωσης στην Ελλάδα. Πρέπει να εξετάζεται η κατηγορία εισοδήματος, το κράτος κατοικίας, η σύμβαση που ισχύει και ο τρόπος φορολόγησης ή απαλλαγής.
Πότε δεν υπάρχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης
Δεν υπάρχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος για φορολογικό κάτοικο αλλοδαπής όταν δεν αποκτά κανένα πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας και δεν υπάρχει εισόδημα που να φορολογείται ή να δηλώνεται στην ελληνική φορολογική διοίκηση.
Η απλή κατοχή ακινήτου στην Ελλάδα, χωρίς να προκύπτει εισόδημα από αυτό, δεν δημιουργεί από μόνη της υποχρέωση υποβολής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος. Μπορεί όμως να συνεπάγεται άλλες υποχρεώσεις, όπως υποχρεώσεις σχετικές με τη δήλωση στοιχείων ακινήτων, το Ε9 ή τον ΕΝΦΙΑ.
Επίσης, η ύπαρξη ελληνικού ΑΦΜ ή τραπεζικού λογαριασμού στην Ελλάδα δεν δημιουργεί αυτοτελώς υποχρέωση υποβολής δήλωσης εισοδήματος, εφόσον δεν αποκτάται πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας.
Ειδική εξαίρεση για τόκους ομολόγων και εντόκων
Φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής δεν υποχρεούται να υποβάλει δήλωση όταν αποκτά εισόδημα αποκλειστικά από τόκους κρατικών ομολόγων και εντόκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς και από τόκους εταιρικών ομολογιών της παραγράφου 5 του άρθρου 37 του ν. 4172/2013.
Η εξαίρεση αυτή πρέπει να εφαρμόζεται προσεκτικά. Αν ο φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής αποκτά και άλλο πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας, τότε πρέπει να εξεταστεί εκ νέου αν προκύπτει υποχρέωση υποβολής δήλωσης.
Τι ισχύει για ανήλικο φορολογικό κάτοικο αλλοδαπής
Ο ανήλικος φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής έχει ειδική αντιμετώπιση. Υποχρεούται να υποβάλει δήλωση μόνο για εισόδημα πηγής Ελλάδας από προσωπική μισθωτή εργασία ή από σύνταξη λόγω θανάτου του πατέρα ή της μητέρας του.
Τα λοιπά εισοδήματα του ανηλίκου από πηγές Ελλάδας προστίθενται στα εισοδήματα του γονέα που ασκεί τη γονική μέριμνα, σύμφωνα με τον συνδυασμό των άρθρων 67, 3, 5 και 11 παρ. 4 του ν. 4172/2013.
Τι ισχύει για τεκμήρια και κατοίκους εξωτερικού
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα τεκμήρια. Οι φορολογικοί κάτοικοι εξωτερικού υποβάλλονται σε εναλλακτική ελάχιστη φορολογία μόνο για το τεκμαρτό εισόδημα που υπολογίζεται με βάση δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων και μόνο εφόσον αποκτούν πραγματικό εισόδημα στην Ελλάδα.
Για παράδειγμα, αν φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής αποκτά πραγματικό εισόδημα στην Ελλάδα και ταυτόχρονα πραγματοποιεί αγορά ακινήτου στην Ελλάδα, πρέπει να εξεταστεί αν προκύπτει τεκμαρτό εισόδημα από τη δαπάνη απόκτησης περιουσιακού στοιχείου.
Αντίθετα, οι φορολογικοί κάτοικοι εξωτερικού δεν υποβάλλονται σε εναλλακτική ελάχιστη φορολογία για τεκμαρτό εισόδημα που υπολογίζεται με βάση τις αντικειμενικές δαπάνες διαβίωσης.
Προθεσμία υποβολής δήλωσης εισοδήματος
Όταν υπάρχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης, η δήλωση φορολογίας εισοδήματος υποβάλλεται για το αντίστοιχο φορολογικό έτος μέσα στις προθεσμίες που ισχύουν κάθε φορά για τις δηλώσεις φυσικών προσώπων.
Επειδή οι προθεσμίες μπορεί να καθορίζονται ή να τροποποιούνται με αποφάσεις της φορολογικής διοίκησης, ο φορολογούμενος πρέπει να ελέγχει κάθε χρόνο την ισχύουσα προθεσμία υποβολής της δήλωσης.
Τι πρέπει να προσέξουν οι κάτοικοι εξωτερικού
Στην πράξη, τα συχνότερα λάθη αφορούν τη μη ολοκλήρωση της διαδικασίας μεταφοράς φορολογικής κατοικίας, την εσφαλμένη αντίληψη ότι η κατοικία στο εξωτερικό απαλλάσσει από κάθε υποχρέωση στην Ελλάδα και τη μη υποβολή δήλωσης ενώ υπάρχει πραγματικό εισόδημα από ελληνικές πηγές.
- Να ελέγχεται πρώτα αν ο φορολογούμενος είναι πράγματι καταχωρημένος ως φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής στο φορολογικό μητρώο.
- Να εξετάζεται αν υπάρχει πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας.
- Να διαχωρίζεται η απλή κατοχή περιουσίας από την παραγωγή εισοδήματος.
- Να ελέγχεται αν υπάρχει Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας με το κράτος κατοικίας.
- Να εξετάζεται αν απαιτείται πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας.
- Να μην αγνοούνται τα απαλλασσόμενα εισοδήματα, όταν παραμένουν δηλωτέα.
- Να εξετάζεται ξεχωριστά η περίπτωση ανηλίκου φορολογικού κατοίκου αλλοδαπής.
- Να λαμβάνεται υπόψη η ειδική εξαίρεση για εισόδημα αποκλειστικά από συγκεκριμένους τόκους ομολόγων και εντόκων.
Συμπέρασμα
Ο φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής δεν έχει υποχρέωση υποβολής δήλωσης εισοδήματος στην Ελλάδα απλώς επειδή έχει ελληνικό ΑΦΜ, τραπεζικό λογαριασμό ή ακίνητο στην Ελλάδα. Η υποχρέωση γεννιέται όταν αποκτά πραγματικό εισόδημα από πηγές Ελλάδας, είτε αυτό φορολογείται με οποιονδήποτε τρόπο είτε απαλλάσσεται αλλά παραμένει δηλωτέο.
Για τους ενήλικους κατοίκους αλλοδαπής, το βασικό κριτήριο είναι η ύπαρξη πραγματικού εισοδήματος από ελληνικές πηγές. Για τους ανήλικους, η υποχρέωση περιορίζεται στο εισόδημα από προσωπική μισθωτή εργασία ή σύνταξη λόγω θανάτου γονέα, ενώ τα λοιπά εισοδήματα πηγής Ελλάδας προστίθενται στον γονέα που ασκεί τη γονική μέριμνα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις εξαιρέσεις, στις Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας, στη σωστή καταχώρηση της φορολογικής κατοικίας και στα τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Η σωστή αξιολόγηση κάθε περίπτωσης είναι απαραίτητη για να αποφευχθούν πρόστιμα, λανθασμένες δηλώσεις και άσκοπες φορολογικές επιβαρύνσεις.
