Η δωρεά ή γονική παροχή χρηματικού ποσού συνεπάγεται δύο διακριτές φορολογικές υποχρεώσεις, οι οποίες συχνά συγχέονται στην πράξη. Η πρώτη αφορά τον ίδιο τον φόρο δωρεάς ή γονικής παροχής, ο οποίος διέπεται από ειδική νομοθεσία περί φορολογίας κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών και δηλώνεται με αυτοτελή δήλωση. Η δεύτερη, αντικείμενο του παρόντος άρθρου, αφορά το τεκμήριο που γεννά η καταβολή χρηματικού ποσού ως δωρεά ή γονική παροχή στο πλαίσιο του εντύπου Ε1 του δωρητή ή πάροχου, κατ’ εφαρμογή του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος.
Νομική Βάση: Άρθρο 32 Ν. 4172/2013
Η ετήσια δαπάνη για δωρεές, γονικές παροχές ή χορηγίες χρηματικών ποσών συνιστά τεκμήριο απόκτησης περιουσιακών στοιχείων για τον δωρητή ή πάροχο, κατ’ εφαρμογή της περ. ε’ της παρ. 1 του άρθρου 32 του ν. 4172/2013, Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος. Το τεκμήριο αυτό συνυπολογίζεται με τα λοιπά τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων του φορολογουμένου. Εφόσον το συνολικό τεκμαρτό ποσό υπερβαίνει το δηλωθέν εισόδημα, η προκύπτουσα διαφορά φορολογείται ως πρόσθετο εισόδημα, εκτός εάν ο φορολογούμενος αποδείξει την κάλυψή της από άλλες νόμιμες πηγές.
Κατώτατο Όριο Υπαγωγής στο Τεκμήριο
Η ετήσια δαπάνη λαμβάνεται υπόψη ως τεκμήριο εφόσον υπερβαίνει συνολικά τα τριακόσια (300) ευρώ ετησίως. Δαπάνες κάτω από το όριο αυτό δεν παράγουν τεκμήριο και δεν απαιτούν σχετική καταχώριση.
Εξαιρέσεις από το Τεκμήριο
Σύμφωνα με την περ. ε’ της παρ. 1 του άρθρου 32 ν. 4172/2013, εξαιρούνται από το τεκμήριο οι δωρεές προς το Δημόσιο, τους δήμους και τις κοινότητες του κράτους, τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, τα κρατικά και δημοτικά νοσηλευτικά ιδρύματα και τα νοσοκομεία, που αποτελούν νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου και επιχορηγούνται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό, καθώς και τα προνοιακά ιδρύματα του ευρύτερου δημόσιου τομέα (κρατικά νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου), ως και τα προνοιακά ιδρύματα ιδιωτικού δικαίου των οποίων οι εν γένει δαπάνες λειτουργίας καλύπτονται τουλάχιστον κατά εβδομήντα τοις εκατό (70%) με επιχορηγήσεις από τον Κρατικό Προϋπολογισμό.
Ομοίως, εξαιρούνται οι δωρεές ή χορηγίες προς τα κοινωφελή ιδρύματα, τα ημεδαπά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου που έχουν συσταθεί νόμιμα και τα οποία επιδιώκουν κοινωφελείς σκοπούς, καθώς και τα μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ημεδαπά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου που έχουν συσταθεί νόμιμα, εφόσον επιδιώκουν σκοπούς πολιτιστικούς.
Υποχρέωση Δήλωσης του Δωρητή ή Πάροχου: Κωδικοί 725-726
Ο δωρητής ή πάροχος υποχρεούται να καταχωρίσει το ποσό της δωρεάς ή γονικής παροχής που κατέβαλε στους κωδικούς 725-726 του πίνακα 2.12.3.7 του εντύπου Ε1, ως τεκμήριο δαπάνης απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.
Υποχρέωση Δήλωσης του Λήπτη: Κωδικοί 781-782
Ο λήπτης της δωρεάς ή γονικής παροχής, ήτοι ο δωρεοδόχος, καταχωρίζει το εισπραχθέν ποσό στους κωδικούς 781-782 του πίνακα 6 του εντύπου Ε1. Πρόκειται για ποσό που δεν συνιστά φορολογητέο εισόδημα, η δήλωση του οποίου αποσκοπεί στη δυνατότητα κάλυψης τυχόν τεκμηρίων διαβίωσης ή απόκτησης περιουσιακών στοιχείων του ίδιου του λήπτη, κατά το τρέχον ή επόμενα φορολογικά έτη. Η συμπλήρωση των κωδικών αυτών συνοδεύεται από πίνακα ανάλυσης, στον οποίο απαιτούνται πρόσθετα στοιχεία για τη διασταύρωση του δηλούμενου ποσού.
Πώς Φορολογείται το Εισόδημα του Λήπτη
Το ποσό που εισπράττει ο λήπτης δεν φορολογείται ως εισόδημα κατά την έννοια του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, διότι δεν εντάσσεται σε καμία από τις κατηγορίες εισοδήματος που ο νόμος αυτός φορολογεί εξαντλητικά: εισόδημα από μισθωτή εργασία και συντάξεις κατ’ άρθρο 12, εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα κατ’ άρθρο 21, εισόδημα από κεφάλαιο κατ’ άρθρο 35, και εισόδημα από υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου κατ’ άρθρο 41 του ν. 4172/2013. Η δωρεά ή γονική παροχή συνιστά χαριστική παροχή, δηλαδή μεταβίβαση περιουσίας χωρίς αντάλλαγμα, και ως τέτοια δεν εμπίπτει σε καμία από τις ανωτέρω κατηγορίες.
Αντ’ αυτού, η μεταβίβαση αυτή φορολογείται αυτοτελώς βάσει του ν. 2961/2001, Κώδικα Διατάξεων Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών, Γονικών Παροχών, Προικών και Κερδών από Λαχεία. Το άρθρο 1 παρ. 1 του Κώδικα αυτού ορίζει ρητά: «Επιβάλλεται φόρος στις περιουσίες που αποκτήθηκαν αιτία θανάτου, δωρεάς, γονικής παροχής ή προίκας και στα κέρδη από λαχεία, σύμφωνα με τα οριζόμενα στον παρόντα Κώδικα.» Υπόχρεος καταβολής του φόρου αυτού είναι ο ίδιος ο δωρεοδόχος ή αποδέκτης της γονικής παροχής, όχι ο δωρητής ή πάροχος.
Ο διαχωρισμός αυτός αποτρέπει τη διπλή φορολόγηση της ίδιας οικονομικής μεταβίβασης, μία φορά ως δωρεά και μία ως εισόδημα. Το ελληνικό φορολογικό σύστημα διακρίνει το εισόδημα, δηλαδή αυτό που αποκτάται τακτικά από εργασία, επιχειρηματική δραστηριότητα ή κεφάλαιο, από την περιουσία που αποκτάται αιτία θανάτου ή δωρεάς, δηλαδή μία εφάπαξ, χαριστική μεταβίβαση πλούτου, και φορολογεί τη δεύτερη μία μόνο φορά, με τον ειδικό μηχανισμό του ν. 2961/2001.
Διάκριση από τον Φόρο Δωρεάς ή Γονικής Παροχής
Η καταχώριση στους κωδικούς 725-726 και 781-782 του εντύπου Ε1 δεν υποκαθιστά την υποχρέωση υποβολής αυτοτελούς δήλωσης φόρου δωρεάς ή γονικής παροχής, όπου αυτή προβλέπεται. Η υποχρέωση αυτή διέπεται από τον προαναφερθέντα Κώδικα Φορολογίας Κληρονομιών, Δωρεών και Γονικών Παροχών και προβλέπει, υπό τις ισχύουσες διατάξεις, αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ ανά ζεύγος δωρητή και δωρεοδόχου, για μεταβιβάσεις μεταξύ προσώπων της Α’ κατηγορίας συγγένειας, από την 1η Οκτωβρίου 2021 και εφεξής. Επί του υπερβάλλοντος ποσού επιβάλλεται φόρος με συντελεστή 10% για την Α’ κατηγορία, με αυξημένους συντελεστές για τις λοιπές κατηγορίες συγγένειας.
Οι δύο υποχρεώσεις λειτουργούν αυτοτελώς. Η δήλωση φόρου δωρεάς ή γονικής παροχής αφορά τη φορολόγηση της ίδιας της περιουσιακής μεταβίβασης, ενώ η καταχώριση στο έντυπο Ε1 αφορά αποκλειστικά την αντιμετώπιση της συναλλαγής στο πλαίσιο του συστήματος τεκμηρίων εισοδήματος, τόσο ως προς τον δωρητή όσο και ως προς τον λήπτη.
Σημεία Προσοχής
Ο δωρητής ή πάροχος οφείλει να διαθέτει επαρκές δηλωθέν εισόδημα ή αποδεδειγμένη κάλυψη από άλλες νόμιμες πηγές, ώστε το ποσό της δωρεάς να μη γεννήσει διαφορά τεκμηρίου φορολογητέα ως πρόσθετο εισόδημα. Ο λήπτης οφείλει να προβεί σε ορθή και έγκαιρη καταχώριση του ποσού στους κωδικούς 781-782, με πλήρη τα απαιτούμενα στοιχεία διασταύρωσης, ώστε το ποσό αυτό να δύναται να αξιοποιηθεί μελλοντικά για την κάλυψη ίδιων τεκμηρίων. Τέλος, η ενδεχόμενη υποχρέωση υποβολής δήλωσης φόρου δωρεάς ή γονικής παροχής πρέπει να εξετάζεται αυτοτελώς, ανεξάρτητα από τη συμπλήρωση των αντίστοιχων κωδικών του εντύπου Ε1.
