Το δάνειο μεταξύ ιδιωτών αφορά κάθε δανειακή συναλλαγή μεταξύ οποιωνδήποτε φυσικών προσώπων, ανεξαρτήτως της μεταξύ τους σχέσης. Η συναλλαγή αυτή δεν παραμένει εκτός φορολογικού ελέγχου: επιβαρύνεται με ψηφιακό τέλος συναλλαγής, απαιτεί ορθή τεκμηρίωση της ημερομηνίας σύναψής της, και επηρεάζει τη φορολογική δήλωση αμφότερων των συμβαλλομένων.
Στο παρόν άρθρο αναλύονται τα βασικά ζητήματα φορολογικής αντιμετώπισης του δανείου μεταξύ ιδιωτών, μέσα από πρακτικό παράδειγμα: ιδιώτης χορηγεί δάνειο ύψους 50.000 ευρώ σε άλλον ιδιώτη, ο οποίος το χρησιμοποιεί για την αποπληρωμή προϋπάρχοντος τραπεζικού δανείου.
Σύμφωνητικό Σύμβασης Δανείου με Βέβαιη Χρονολογία
Για να διαθέτει αποδεικτική αξία το δάνειο ενώπιον της φορολογικής αρχής, το ιδιωτικό συμφωνητικό πρέπει να αποκτήσει βέβαιη χρονολογία. Σύμφωνα με τα άρθρα 445 και 446 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, τα ιδιωτικά έγγραφα αποκτούν βέβαιη χρονολογία και συνεπώς αποδεικτική δύναμη, εφόσον θεωρηθούν από συμβολαιογράφο ή άλλο αρμόδιο κατά νόμο δημόσιο υπάλληλο. Η θεώρηση του γνησίου της υπογραφής των συμβαλλομένων στο ιδιωτικό συμφωνητικό δανείου από Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ) προσδίδει στο έγγραφο βέβαιη χρονολογία και δύναται να χρησιμοποιηθεί για φορολογικούς σκοπούς.
Το χρονικό σημείο της θεώρησης έχει καθοριστική σημασία: εφόσον το συμφωνητικό θεωρηθεί εκπρόθεσμα, δηλαδή μετά την πραγματοποίηση της δαπάνης που το δάνειο καλείται να καλύψει, δεν δύναται να χρησιμοποιηθεί ως έγγραφο βέβαιης χρονολογίας για την κάλυψη τεκμηρίου.
Τρόπος Καταβολής: Μετρητά ή Τραπεζικός Λογαριασμός
Δεν προβλέπεται νομοθετικό πλαίσιο που να επιβάλλει την παροχή ή την εξόφληση δανείου μεταξύ ιδιωτών αποκλειστικά μέσω τραπεζικής οδού. Η καταβολή δύναται να πραγματοποιηθεί και με μετρητά. Το ζήτημα που ανακύπτει στην πράξη δεν αφορά τη νομιμότητα του τρόπου καταβολής, αλλά τον ενδεχόμενο φορολογικό έλεγχο που μπορεί να ακολουθήσει, ιδίως στο πρόσωπο του δανειστή, λόγω της καταχώρισης του ποσού στην ετήσια φορολογική του δήλωση.
Η φορολογική αρχή δύναται να ελέγξει τη συναλλαγή με έμμεσες τεχνικές ελέγχου, και ειδικότερα με τη μέθοδο των τραπεζικών καταθέσεων. Στην περίπτωση αυτή, ο δανειστής οφείλει να αποδείξει ότι το ποσό του δανείου προερχόταν από μετρητά στην κατοχή του, πέραν τυχόν τραπεζικών καταθέσεων, τα οποία καλύπτονταν από σχηματισμό κεφαλαίου παλαιότερων φορολογικών ετών, τεκμηριωμένο με τα κατάλληλα αποδεικτικά έγγραφα.
Υπόχρεος και Συντελεστής Ψηφιακού Τέλους Συναλλαγής
Σύμφωνα με το άρθρο 8 του ν. 5135/2024, κωδικοποιημένου σύμφωνα με τον ν. 5188/2025, επιβάλλεται Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής σε δάνεια, έντοκα και άτοκα. Για δάνεια μεταξύ ιδιωτών που δεν σχετίζονται με επιχειρηματική δραστηριότητα, ο συντελεστής ανέρχεται σε τρία κόμμα εξήντα τοις εκατό (3,60%). Ο μειωμένος συντελεστής δύο κόμμα σαράντα τοις εκατό (2,40%) εφαρμόζεται αποκλειστικά όταν όλοι οι συναλλασσόμενοι είναι φυσικά πρόσωπα που ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα και το δάνειο χορηγείται αποκλειστικά για σκοπούς σχετιζόμενους με αυτή, ή όταν τουλάχιστον ένας εκ των συναλλασσομένων είναι κεφαλαιουχική ή προσωπική εταιρεία.
Σύμφωνα με την παρ. 6 του άρθρου 8, υποκείμενος στο Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής και υπόχρεος για την απόδοσή του είναι ο οφειλέτης του δανείου, ήτοι ο δανειολήπτης, όχι ο δανειστής.
Ενδεικτικά, για δάνειο μεταξύ ιδιωτών ύψους 50.000 ευρώ, με εφαρμοστέο τον συντελεστή 3,60%, το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής ανέρχεται σε 1.800 ευρώ, ποσό το οποίο βαρύνει τον δανειολήπτη.
Προθεσμία και Διαδικασία Υποβολής της Δήλωσης
Η δήλωση υποβάλλεται ψηφιακά, αποκλειστικά μέσω της υπηρεσίας ψηφιακού τέλους συναλλαγής της ΑΑΔΕ, στην πλατφόρμα myAADE. Οι υπόχρεοι υποβάλλουν δήλωση που καλύπτει το χρονικό διάστημα από την πρώτη έως την τελευταία ημέρα του μήνα εντός του οποίου πραγματοποιήθηκε η συναλλαγή, και η δήλωση υποβάλλεται μέχρι την τελευταία ημέρα του επόμενου μήνα. Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής αποδίδεται εντός της ίδιας προθεσμίας. Ως χρόνος υποβολής της δήλωσης θεωρείται ο χρόνος οριστικοποίησής της από τον υπόχρεο. Με την υποβολή της δήλωσης προκύπτει άμεσος προσδιορισμός του ψηφιακού τέλους συναλλαγής και εκδίδεται Ταυτότητα Οφειλής.
Κάλυψη Τεκμηρίου Δαπάνης στη Φορολογική Δήλωση
Το τεκμήριο δαπάνης απόκτησης περιουσιακών στοιχείων ρυθμίζεται σήμερα από το άρθρο 32 του ν. 4172/2013 (Κ.Φ.Ε.), το οποίο ορίζει ότι ως ετήσια δαπάνη του φορολογουμένου λογίζονται και τα χρηματικά ποσά που πραγματικά καταβάλλονται για τη χορήγηση δανείων προς οποιονδήποτε. Η εφαρμογή της διάταξης αυτής διαφοροποιείται ανάλογα με την πλευρά της συναλλαγής.
Φορολογική Αντιμετώπιση του Δανειστή
Ο δανειστής οφείλει να συμπεριλάβει το ποσό του δανείου στις ετήσιες δαπάνες απόκτησης περιουσιακών στοιχείων της φορολογικής του δήλωσης, στους κωδικούς 759-760 του εντύπου Ε1, καθώς το χορηγηθέν δάνειο συνιστά τεκμήριο δαπάνης για τον ίδιο. Το ιδιωτικό συμφωνητικό με βέβαιη χρονολογία, όπως αναλύθηκε ανωτέρω, συνιστά το έγγραφο στοιχείο που τεκμηριώνει τη χορήγηση του δανείου εκ μέρους του.
Φορολογική Αντιμετώπιση του Δανειολήπτη
Ο δανειολήπτης οφείλει αντιστοίχως να εμφανίσει το ποσό του δανείου που έλαβε στη δική του ετήσια φορολογική δήλωση (έντυπο Ε1), ώστε το ποσό αυτό να δύναται να καλύψει ή να περιορίσει τυχόν τεκμήριο δαπάνης που προκύπτει στο πρόσωπό του, όπως η αποπληρωμή προϋπάρχοντος τραπεζικού δανείου. Και για τον δανειολήπτη, το ιδιωτικό συμφωνητικό με βέβαιη χρονολογία αποτελεί το έγγραφο στοιχείο που τεκμηριώνει τη λήψη του δανείου, εφόσον έχει θεωρηθεί πριν από την πραγματοποίηση της δαπάνης που καλύπτεται.
Επίδραση Ατομικής Επιχείρησης του Δανειστή στον Χαρακτηρισμό της Συναλλαγής
Η κατοχή ατομικής επιχείρησης εκ μέρους του δανειστή δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα της συναλλαγής, εφόσον η ατομική επιχείρηση δεν εμπλέκεται στο δάνειο, ήτοι το δάνειο δεν χορηγείται από κεφάλαια ή λογαριασμούς της επιχείρησης και δεν σχετίζεται με την επιχειρηματική της δραστηριότητα. Στην περίπτωση αυτή, η συναλλαγή εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται ως δάνειο μεταξύ ιδιωτών, με εφαρμοστέο τον συντελεστή 3,60%, και όχι τον μειωμένο συντελεστή που ισχύει για συναλλαγές συνδεδεμένες με επιχειρηματική δραστηριότητα.
