Η υποχρέωση καθαρισμού οικοπέδων και υποβολής σχετικής δήλωσης εντάσσεται στο πλαίσιο των μέτρων προληπτικής πυροπροστασίας που εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο κατά την αντιπυρική περίοδο. Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η διαδικασία αυτή δεν αποτελεί απλώς διοικητική υποχρέωση, αλλά κρίσιμο μέτρο για την αποτροπή πρόκλησης ή ταχείας εξάπλωσης πυρκαγιών.
Αφορά ευρύ κύκλο υπόχρεων: ιδιοκτήτες οικοπέδων, επικαρπωτές, μισθωτές και υπομισθωτές, τόσο εντός όσο και εκτός σχεδίου πόλης, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η προθεσμία υποβολής της δήλωσης είναι η 15η Ιουνίου κάθε έτους και η μη συμμόρφωση συνεπάγεται διοικητικές κυρώσεις.
Το θεσμικό πλαίσιο καθορίζεται από το άρθρο 53Α του ν. 4662/2020, όπως αυτό εισήχθη με το άρθρο 31 του ν. 5075/2023, καθώς και από την σχετική κανονιστική απόφαση (ΦΕΚ Β’ 2792/16.05.2024), με την οποία ρυθμίζεται η λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας Ιδιοκτησιών.
Στο παρόν άρθρο αναλύεται το περιεχόμενο της υποχρέωσης, οι κατηγορίες υπόχρεων, οι εκτάσεις που αφορά, η διαδικασία υποβολής και οι συνέπειες μη συμμόρφωσης.
Τι είναι το Μητρώο Καθαρισμού Οικοπέδων
Το Εθνικό Μητρώο Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας αποτελεί ψηφιακή πλατφόρμα του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, μέσω της οποίας καταγράφονται και παρακολουθούνται οι υποχρεώσεις των πολιτών κατά την αντιπυρική περίοδο, η οποία εκτείνεται από 1η Μαΐου έως 31 Οκτωβρίου κάθε έτους.
Στην πράξη, η πλατφόρμα εξυπηρετεί δύο διακριτές λειτουργίες. Αφενός, παρέχει στους υπόχρεους τη δυνατότητα ηλεκτρονικής υποβολής της δήλωσης καθαρισμού, με αυτόματη έκδοση αποδεικτικού που φέρει μοναδικό αριθμό επαλήθευσης. Αφετέρου, επιτρέπει στους πολίτες την υποβολή καταγγελιών για περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, ενισχύοντας έτσι τον κοινωνικό έλεγχο της εφαρμογής των μέτρων πυροπροστασίας.
Η ένταξη της διαδικασίας σε ψηφιακό περιβάλλον διευκολύνει σημαντικά την υποβολή της δήλωσης, καθώς δεν απαιτείται φυσική παρουσία ή επίσκεψη σε δημόσια υπηρεσία. Η πρόσβαση γίνεται με χρήση των προσωπικών κωδικών TAXISnet.
Ποιοι Έχουν Υποχρέωση Υποβολής Δήλωσης Καθαρισμού Οικοπέδων
Σύμφωνα με την παρ. 3 του άρθρου 53Α του ν. 4662/2020, υπόχρεοι για την υποβολή της δήλωσης είναι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα που έχουν δικαίωμα χρήσης ή εκμετάλλευσης οικοπεδικών ή ακάλυπτων χώρων.
Συγκεκριμένα, στην υποχρέωση αυτή υπάγονται οι ακόλουθες κατηγορίες:
Ιδιοκτήτες, φυσικά ή νομικά πρόσωπα που κατέχουν την πλήρη κυριότητα του ακινήτου, ανεξάρτητα από το αν το χρησιμοποιούν οι ίδιοι.
Επικαρπωτές, πρόσωπα που έχουν δικαίωμα χρήσης και καρπώσεως ακινήτου, χωρίς να είναι κύριοι αυτού. Στην περίπτωση αυτή, η υποχρέωση βαρύνει τον επικαρπωτή και όχι τον ψιλό κύριο.
Μισθωτές και υπομισθωτές, πρόσωπα που έχουν αναλάβει τη χρήση του ακινήτου βάσει μισθωτικής σύμβασης. Η ύπαρξη ενεργής μίσθωσης δεν απαλλάσσει τον ιδιοκτήτη από την ευθύνη εφόσον ο μισθωτής δεν συμμορφωθεί, γεγονός που καθιστά σημαντική την ενημέρωση και των δύο μερών για την υποχρέωση αυτή.
Η ευρύτητα του κύκλου των υπόχρεων αντικατοπτρίζει τη βούληση του νομοθέτη να διασφαλίσει ότι κανένα οικόπεδο ή ακάλυπτος χώρος δεν παραμένει αδιαχείριστος κατά την αντιπυρική περίοδο, ανεξάρτητα από τη νομική σχέση του υπόχρεου με το ακίνητο.
Σε Ποιες Εκτάσεις Εφαρμόζεται η Υποχρέωση
Η υποχρέωση καθαρισμού και υποβολής δήλωσης δεν αφορά το σύνολο των ακινήτων, αλλά συγκεκριμένες κατηγορίες εκτάσεων, όπως αυτές ορίζονται στην κανονιστική απόφαση. Η κατανόηση των κατηγοριών αυτών είναι καθοριστική, καθώς πολλοί ιδιοκτήτες αγνοούν ότι το ακίνητό τους εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της υποχρέωσης.
Ακίνητα εντός σχεδίου πόλης και εντός ορίων οικισμών. Η υποχρέωση αφορά το σύνολο των οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων που βρίσκονται εντός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου ή εντός ορίων οικισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα αδόμητο οικόπεδο σε αστική περιοχή, το οποίο ο ιδιοκτήτης διατηρεί για μελλοντική χρήση χωρίς να το καλλιεργεί ή να το αξιοποιεί.
Εκτάσεις σε απόσταση έως 100 μέτρων από τις ανωτέρω περιοχές. Η υποχρέωση επεκτείνεται και σε εκτάσεις που βρίσκονται εκτός σχεδίου, εφόσον η απόστασή τους από τα όρια κατοικημένης περιοχής δεν υπερβαίνει τα 100 μέτρα. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στη δημιουργία ζώνης ασφαλείας γύρω από κατοικημένες περιοχές, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος εξάπλωσης πυρκαγιάς από περιαστικές εκτάσεις.
Εκτός σχεδίου γήπεδα με κτίσμα. Υποχρέωση υπάρχει και για εκτός σχεδίου γήπεδα στα οποία υπάρχει κτίσμα, εφόσον οι εκτάσεις αυτές δεν υπάγονται στη δασική νομοθεσία σύμφωνα με τον δασικό χάρτη. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται για παράδειγμα αγροτεμάχια με εξοχικές κατοικίες ή αποθήκες, τα οποία δεν χαρακτηρίζονται ως δασικές εκτάσεις.
Σε κάθε περίπτωση, η επαλήθευση του χαρακτηρισμού του ακινήτου μέσω του δασικού χάρτη είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τον προσδιορισμό της υποχρέωσης.
Προθεσμία Υποβολής Δήλωσης
Η δήλωση καθαρισμού οικοπέδου υποβάλλεται ηλεκτρονικά κάθε έτος έως την 15η Ιουνίου, μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας.
Η προθεσμία αυτή δεν είναι τυχαία. Συνδέεται άμεσα με την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου την 1η Μαΐου και αποσκοπεί στη διασφάλιση ότι οι υπόχρεοι έχουν προβεί στον καθαρισμό των εκτάσεών τους εντός του πρώτου μήνα και μισού της περιόδου υψηλού κινδύνου, πριν από την κορύφωση των καιρικών συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση πυρκαγιών. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι η υποχρέωση αυτή είναι ετήσια και επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Η υποβολή δήλωσης σε προηγούμενο έτος δεν απαλλάσσει τον υπόχρεο από την υποχρέωση επανυποβολής για το τρέχον έτος. Η εκπρόθεσμη υποβολή ή η παράλειψη υποβολής εκθέτει τον υπόχρεο σε διοικητικές κυρώσεις, οι οποίες αναλύονται στην αντίστοιχη ενότητα του παρόντος άρθρου.
Έλεγχοι και Κυρώσεις
Η συμμόρφωση με την υποχρέωση καθαρισμού και υποβολής δήλωσης δεν ελέγχεται μόνο από τις αρμόδιες αρχές, αλλά και μέσω της ίδιας της πλατφόρμας, η οποία επιτρέπει την υποβολή καταγγελιών από οποιονδήποτε πολίτη για περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Η δυνατότητα αυτή ενισχύει σημαντικά τον κοινωνικό έλεγχο της εφαρμογής των μέτρων πυροπροστασίας.
Αρμόδιες αρχές ελέγχου Οι έλεγχοι συμμόρφωσης διενεργούνται από τους Δήμους και το Πυροσβεστικό Σώμα, τα οποία έχουν τη δυνατότητα αυτεπάγγελτης επιθεώρησης ακινήτων κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, ανεξάρτητα από την υποβολή καταγγελίας.
Διοικητικές κυρώσεις Η μη συμμόρφωση με την υποχρέωση καθαρισμού και δήλωσης συνεπάγεται την επιβολή διοικητικών προστίμων στον υπόχρεο. Το ύψος των προστίμων καθορίζεται βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας και δύναται να διαφοροποιείται ανάλογα με την έκταση της παράβασης και τον βαθμό συμμόρφωσης του υπόχρεου.
Αυτεπάγγελτος καθαρισμός από τον Δήμο Πέραν των προστίμων, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης ο οικείος Δήμος έχει τη δυνατότητα να προβεί ο ίδιος στον καθαρισμό του ακινήτου και να καταλογίσει το σύνολο της σχετικής δαπάνης στον υπόχρεο. Η επιβάρυνση αυτή μπορεί να αποδειχθεί σημαντικά υψηλότερη από το αντίστοιχο πρόστιμο, καθώς περιλαμβάνει το πλήρες κόστος εργασίας και εξοπλισμού που χρησιμοποίησε ο Δήμος.
Συνολικά, το κόστος μη συμμόρφωσης είναι πολλαπλάσιο της προσπάθειας που απαιτείται για τον έγκαιρο καθαρισμό και την υποβολή της δήλωσης, γεγονός που καθιστά την έγκαιρη συμμόρφωση την προφανή επιλογή για κάθε υπόχρεο.
Συμπέρασμα
Η δήλωση καθαρισμού οικοπέδου αποτελεί πλέον θεσμοθετημένη ετήσια υποχρέωση με σαφές νομικό πλαίσιο, ψηφιακή υποστήριξη και συγκεκριμένες συνέπειες σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Δεν πρόκειται για γραφειοκρατική διατύπωση, αλλά για μέτρο με ουσιαστικό αντίκτυπο στην πρόληψη πυρκαγιών και την προστασία της περιουσίας τόσο του ίδιου του υπόχρεου όσο και των γειτονικών ιδιοκτησιών.
Τρία σημεία είναι ιδιαίτερα κρίσιμα στην πράξη:
Πρώτον, η υποχρέωση είναι ετήσια και δεν μεταφέρεται από το ένα έτος στο άλλο. Η υποβολή δήλωσης σε προηγούμενο έτος δεν απαλλάσσει τον υπόχρεο από την επανυποβολή για το τρέχον έτος.
Δεύτερον, ο κύκλος των υπόχρεων είναι ευρύς και περιλαμβάνει όχι μόνο ιδιοκτήτες αλλά και επικαρπωτές, μισθωτές και υπομισθωτές. Η άγνοια της υποχρέωσης δεν αποτελεί λόγο απαλλαγής από τις κυρώσεις.
Τρίτον, το κόστος μη συμμόρφωσης είναι δυσανάλογα υψηλότερο από την προσπάθεια που απαιτεί η έγκαιρη υποβολή της δήλωσης, ιδίως όταν ο Δήμος προβεί σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό και καταλογίσει τη δαπάνη στον υπόχρεο.
