Η παράγραφος 9 του άρθρου 39 του ν. 4387/2016 ρυθμίζει την ασφάλιση ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων που εκδίδουν Δελτίο Παροχής Υπηρεσιών (ΔΠΥ) και παρέχουν υπηρεσίες αποκλειστικά σε ένα ή έως δύο φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Στην καθημερινή πρακτική η κατηγορία αυτή είναι γνωστή ως «μπλοκάκι» ή « σαν μισθωτοί», καθώς αν και τυπικά ασφαλίζονται ως μη μισθωτοί, η ασφάλισή τους γίνεται με τον τρόπο που ισχύει για τους μισθωτούς, με κατανομή εισφορών μεταξύ ασφαλισμένου και αντισυμβαλλόμενου.
Το παρόν άρθρο εξηγεί ποιοι εντάσσονται στη ρύθμιση, τι εισφορές καταβάλλουν και πώς κατανέμονται, ποια είναι τα όρια υπολογισμού και τι υποχρεώσεις έχουν αντισυμβαλλόμενος και ασφαλισμένος.
Ποιοι εντάσσονται στη ρύθμιση της παρ. 9 άρθρου 39
Στη ρύθμιση υπάγονται ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι που πληρούν σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις, σύμφωνα με το άρθρο 39 παρ. 9 ν. 4387/2016 και τις εγκυκλίους 17/2017 και 41/2023 του ΕΦΚΑ:
Πρώτον, έχουν ιδιότητα ή ασκούν δραστηριότητα βάσει της οποίας θα υπάγονταν στην ασφάλιση των εντασσόμενων στον ΕΦΚΑ φορέων (πρώην ΟΑΕΕ, ΕΤΑΑ κ.λπ.). Δεύτερον, αμείβονται αποκλειστικά με Δελτίο Παροχής Υπηρεσιών (ΔΠΥ). Τρίτον, το εισόδημά τους από ΔΠΥ προέρχεται κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού μήνα αποκλειστικά από ένα ή και δύο φυσικά ή νομικά πρόσωπα.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι κατηγορίες που εντάσσονται ή εξαιρούνται από τη ρύθμιση:
| Κατηγορία | Υπάγεται στην παρ. 9 άρθρου 39; |
|---|---|
| Ελεύθερος επαγγελματίας με ΔΠΥ αποκλειστικά σε έναν αντισυμβαλλόμενο | Ναι |
| Ελεύθερος επαγγελματίας με ΔΠΥ αποκλειστικά σε δύο αντισυμβαλλόμενους | Ναι |
| Μισθωτός που παρέχει επιπλέον υπηρεσίες με ΔΠΥ σε άλλον ή άλλους αντισυμβαλλόμενους (έως 2 συνολικά) | Ναι — για τις υπηρεσίες ΔΠΥ εφαρμόζεται η παρ. 9 άρθρου 39 |
| Επαγγελματίας που παρέχει στον ίδιο εργοδότη διαφορετικές υπηρεσίες μέσω ΔΠΥ (παράλληλα με τη μισθωτή σχέση) | Ναι — εντάσσεται στη ρύθμιση για τις υπηρεσίες ΔΠΥ |
| Επαγγελματίας που παρέχει στον ίδιο εργοδότη τις ίδιες υπηρεσίες μέρος ως μισθωτός και μέρος με ΔΠΥ | Όχι — εφαρμόζεται άρθρο 38 για το σύνολο των αποδοχών, χωρίς υπαγωγή στην παρ. 9 (εγκύκλιος 17/2017) |
| Ελεύθερος επαγγελματίας με ΔΠΥ σε τρεις ή περισσότερους αντισυμβαλλόμενους | Όχι — ασφαλίζεται ως μη μισθωτός βάσει άρθρου 39 παρ. 1 |
| Δικηγόρος με έμμισθη εντολή | Όχι — εφαρμόζεται περ. στ παρ. 3 άρθρου 38, ανεξαρτήτως χρόνου υπαγωγής στην ασφάλιση (εγκύκλιος 17/2017) |
| Ασφαλισμένος υπό καθεστώς εξαρτημένης εργασίας | Όχι — υπάγεται ευθέως στο άρθρο 38 ως μισθωτός |
Τι σημαίνει στην πράξη η ένταξη στη ρύθμιση
Όταν ένας ελεύθερος επαγγελματίας εντάσσεται στη ρύθμιση της παρ. 9 άρθρου 39, παύει να καταβάλλει εισφορές βάσει ασφαλιστικής κατηγορίας μη μισθωτού και δεν χρειάζεται να υποβάλει δήλωση ασφαλιστικής κατηγορίας για το τρέχον έτος. Αρχίζει να ασφαλίζεται με τρόπο ανάλογο των μισθωτών, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 38 ν. 4387/2016. Βασική συνέπεια είναι ότι μέρος των εισφορών βαρύνει τον αντισυμβαλλόμενο, ακριβώς όπως συμβαίνει με τον εργοδότη μισθωτού.
Ο ασφαλισμένος υποχρεούται να αναγράφει στο ΔΠΥ που εκδίδει ότι υπάγεται στη ρύθμιση αυτή, ώστε ο αντισυμβαλλόμενος να γνωρίζει την υποχρέωσή του για καταβολή εισφορών.
Ποσοστά εισφορών και κατανομή μεταξύ ασφαλισμένου και αντισυμβαλλόμενου
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα ποσοστά εισφορών και η κατανομή τους μεταξύ ασφαλισμένου και αντισυμβαλλόμενου, βάσει του άρθρου 39 παρ. 9 ν. 4387/2016 και της εγκυκλίου 17/2017 e-ΕΦΚΑ:
| Κλάδος ασφάλισης | Συνολικό ποσοστό | Ασφαλισμένος | Αντισυμβαλλόμενος |
|---|---|---|---|
| Κύρια σύνταξη | 20% | 6,67% | 13,33% |
| Υγεία — παροχές σε είδος | 6,45% | 2,15% | 4,30% |
| Υγεία — παροχές σε χρήμα | 0,65% | 0,40% | 0,25% |
| Επικουρική ασφάλιση | 6% | 3% | 3% |
| Εφάπαξ | 4% | 4% | — |
Διευκρίνιση: τα ποσοστά επικουρικής ασφάλισης ισχύουν από 1/6/2022 (6% συνολικά, 3% εκάστου μέρους). Ο κλάδος εφάπαξ δεν αφορά όλες τις κατηγορίες ασφαλισμένων εφαρμόζεται μόνο για όσους υπάγονταν σε ταμείο εφάπαξ πριν την ένταξή τους στον e-ΕΦΚΑ (π.χ. μηχανικοί, δικηγόροι, γιατροί κ.ά. που υπάγονταν στο ΕΤΑΑ). Για τους λοιπούς αυτοαπασχολούμενους που υπάγονταν στον ΟΑΕΕ δεν προβλεπόταν εφάπαξ.
Βάση υπολογισμού εισφορών: Κατώτατο και ανώτατο όριο
Οι εισφορές υπολογίζονται επί του ποσού του ΔΠΥ, με κατώτατο και ανώτατο όριο που καθορίζεται βάσει του εκάστοτε ισχύοντος κατώτατου βασικού μισθού άγαμου μισθωτού.
Ως κατώτατη μηνιαία βάση ορίζεται το ποσό που αντιστοιχεί στον κατώτατο βασικό μισθό, όπως ισχύει κάθε φορά. Ως ανώτατη μηνιαία βάση ορίζεται το δεκαπλάσιο του κατώτατου βασικού μισθού. Για συμβάσεις ετήσιας διάρκειας, οι εισφορές υπολογίζονται στο συνολικό ποσό του ΔΠΥ, ακόμα και αν αυτό υπερβαίνει ανά μήνα το μηνιαίο ανώτατο όριο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπερβαίνεται το ανώτατο ετήσιο όριο (δωδεκαπλάσιο του μηνιαίου ανώτατου ορίου).
Αν το ποσό των ΔΠΥ υπολείπεται της κατώτατης βάσης, ο ασφαλισμένος καταβάλλει τις εισφορές που υπολείπονται κατά τον χρόνο της ετήσιας εκκαθάρισης.
Υποχρεώσεις αντισυμβαλλόμενου και υποβολή ΑΠΔ
Ο αντισυμβαλλόμενος υποχρεούται να υποβάλει Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (ΑΠΔ) για τον ασφαλισμένο που υπάγεται στη ρύθμιση, προβαίνοντας σε κατανομή της συμφωνηθείσας αμοιβής ανά μήνα με βάση τη διάρκεια της σύμβασης. Η ΑΠΔ υποβάλλεται μέχρι το τέλος του επόμενου μήνα από αυτόν της απασχόλησης.
Παράδειγμα: αμοιβή 12.000 ευρώ, διάρκεια σύμβασης 12 μήνες. Κατανομή: 12.000 / 12 = 1.000 ευρώ/μήνα. Υποβολή ΑΠΔ με τίμημα 1.000 ευρώ και καταβολή εισφορών έως την τελευταία εργάσιμη ημέρα του επόμενου μήνα.
Τι συμβαίνει αν ο ασφαλισμένος αποκτήσει τρίτο αντισυμβαλλόμενο
Αν κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους ο ασφαλισμένος παράσχει υπηρεσία και σε τρίτο αντισυμβαλλόμενο, παύει να πληροί τις προϋποθέσεις της ρύθμισης και υποχρεούται να γνωστοποιήσει τη μεταβολή αυτή στον e-ΕΦΚΑ. Για το διάστημα που ακολουθεί την έκπτωση από τη ρύθμιση, καταβάλλει εισφορές ως μη μισθωτός βάσει του άρθρου 39 παρ. 1 ν. 4387/2016 (εγκύκλιος 17/2017 e-ΕΦΚΑ).
Νομική βάση: άρθρο 39 παρ. 9 ν. 4387/2016, άρθρο 38 ν. 4387/2016, εγκύκλιος e-ΕΦΚΑ 17/2017, εγκύκλιος e-ΕΦΚΑ 41/2023, εγκύκλιος e-ΕΦΚΑ 13/2026.
