Η παράγραφος 9 του άρθρου 39 του ν. 4387/2016 ρυθμίζει την ασφάλιση ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων που εκδίδουν Δελτίο Παροχής Υπηρεσιών (ΔΠΥ) και παρέχουν υπηρεσίες αποκλειστικά σε ένα ή έως δύο φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Στην καθημερινή πρακτική η κατηγορία αυτή είναι γνωστή ως «μπλοκάκι», καθώς, αν και τυπικά πρόκειται για μη μισθωτούς, η ασφάλισή τους διενεργείται με τον τρόπο που ισχύει για τους μισθωτούς, με κατανομή των εισφορών μεταξύ ασφαλισμένου και αντισυμβαλλόμενου.
Στο παρόν άρθρο αναλύονται οι προϋποθέσεις υπαγωγής, τα ποσοστά και η κατανομή των εισφορών, η βάση υπολογισμού με τα κατώτατα και ανώτατα όρια, καθώς και οι υποχρεώσεις που βαρύνουν τον αντισυμβαλλόμενο και τον ασφαλισμένο.
Προϋποθέσεις Υπαγωγής στη Ρύθμιση
Στη ρύθμιση υπάγονται ελεύθεροι επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενοι που πληρούν σωρευτικά τις ακόλουθες προϋποθέσεις, σύμφωνα με το άρθρο 39 παρ. 9 του ν. 4387/2016 και τις εγκυκλίους 17/2017 και 41/2023 του e-ΕΦΚΑ.
Πρώτον, έχουν ιδιότητα ή ασκούν δραστηριότητα βάσει της οποίας θα υπάγονταν, κατά την έναρξη ισχύος του νόμου, στην ασφάλιση του ΟΑΕΕ ή και του ΕΤΑΑ, σύμφωνα με τις καταστατικές διατάξεις αυτών όπως ίσχυαν πριν από την ένταξή τους στον ΕΦΚΑ. Δεύτερον, αμείβονται αποκλειστικά με Δελτίο Παροχής Υπηρεσιών. Τρίτον, το εισόδημά τους από ΔΠΥ προέρχεται, κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού μήνα, αποκλειστικά από ένα ή και δύο φυσικά ή νομικά πρόσωπα.
Η εγκύκλιος 17/2017 προσθέτει ουσιώδη διευκρίνιση ως προς τη φύση της δραστηριότητας. Η ρύθμιση εφαρμόζεται εφόσον το εισόδημα προέρχεται από την άσκηση διαρκούς και όχι ευκαιριακής επαγγελματικής δραστηριότητας, οπότε και προκύπτει ουσιαστικά αποκλειστικότητα ως προς το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που αποδέχονται τις υπηρεσίες.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι κατηγορίες που εντάσσονται ή εξαιρούνται από τη ρύθμιση.
| Κατηγορία | Υπαγωγή στην παρ. 9 του άρθρου 39 |
|---|---|
| Ελεύθερος επαγγελματίας με ΔΠΥ αποκλειστικά σε έναν αντισυμβαλλόμενο | Ναι |
| Ελεύθερος επαγγελματίας με ΔΠΥ αποκλειστικά σε δύο αντισυμβαλλόμενους | Ναι |
| Μισθωτός που παρέχει επιπλέον υπηρεσίες με ΔΠΥ σε άλλον ή άλλους αντισυμβαλλόμενους, έως δύο συνολικά | Ναι, για τις υπηρεσίες που παρέχονται με ΔΠΥ |
| Επαγγελματίας που παρέχει στον ίδιο εργοδότη διαφορετικές υπηρεσίες μέσω ΔΠΥ, παράλληλα με τη μισθωτή σχέση | Ναι, για τις υπηρεσίες που παρέχονται με ΔΠΥ |
| Επαγγελματίας που παρέχει στον ίδιο εργοδότη τις ίδιες υπηρεσίες, μέρος ως μισθωτός και μέρος με ΔΠΥ | Όχι. Εφαρμόζεται το άρθρο 38 για το σύνολο των αποδοχών, χωρίς υπαγωγή στην παρ. 9 (εγκύκλιος 17/2017) |
| Ελεύθερος επαγγελματίας με ΔΠΥ σε τρεις ή περισσότερους αντισυμβαλλόμενους | Όχι. Ασφαλίζεται ως μη μισθωτός βάσει του άρθρου 39 παρ. 1 |
| Δικηγόρος με έμμισθη εντολή | Όχι. Εφαρμόζεται η περ. στ’ της παρ. 3 του άρθρου 38, ανεξαρτήτως χρόνου υπαγωγής στην ασφάλιση (εγκύκλιος 17/2017) |
| Ασφαλισμένος υπό καθεστώς εξαρτημένης εργασίας | Όχι. Υπάγεται ευθέως στο άρθρο 38 ως μισθωτός |
Συνέπειες της Υπαγωγής στη Ρύθμιση
Με την υπαγωγή στη ρύθμιση της παρ. 9 του άρθρου 39, ο ελεύθερος επαγγελματίας παύει να καταβάλλει εισφορές βάσει ασφαλιστικής κατηγορίας μη μισθωτού και δεν υποχρεούται να υποβάλει δήλωση ασφαλιστικής κατηγορίας για το τρέχον έτος. Ασφαλίζεται πλέον με τρόπο ανάλογο των μισθωτών, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 38 του ν. 4387/2016.
Βασική συνέπεια είναι ότι μέρος των εισφορών βαρύνει τον αντισυμβαλλόμενο, ακριβώς όπως συμβαίνει με τον εργοδότη μισθωτού. Ο ασφαλισμένος υποχρεούται να αναγράφει στο ΔΠΥ που εκδίδει ότι υπάγεται στη ρύθμιση αυτή, ώστε ο αντισυμβαλλόμενος να γνωρίζει την υποχρέωσή του για καταβολή εισφορών.
Ποσοστά Εισφορών και Κατανομή μεταξύ των Μερών
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα ποσοστά εισφορών και η κατανομή τους μεταξύ ασφαλισμένου και αντισυμβαλλόμενου, βάσει του άρθρου 39 παρ. 9 του ν. 4387/2016 και της εγκυκλίου 17/2017 του e-ΕΦΚΑ.
| Κλάδος Ασφάλισης | Συνολικό Ποσοστό | Ασφαλισμένος | Αντισυμβαλλόμενος |
|---|---|---|---|
| Κύρια σύνταξη | 20% | 6,67% | 13,33% |
| Υγεία, παροχές σε είδος | 6,45% | 2,15% | 4,30% |
| Υγεία, παροχές σε χρήμα | 0,65% | 0,40% | 0,25% |
| Επικουρική ασφάλιση | 6% | 3% | 3% |
| Εφάπαξ | 4% | 4% | Δεν βαρύνεται |
Δύο διευκρινίσεις είναι απαραίτητες για την ορθή ανάγνωση του πίνακα. Τα ποσοστά της επικουρικής ασφάλισης ισχύουν από την 1η Ιουνίου 2022, οπότε και διαμορφώθηκαν σε 6% συνολικά, με 3% να βαρύνει κάθε μέρος.
Ο κλάδος εφάπαξ δεν αφορά το σύνολο των ασφαλισμένων. Εφαρμόζεται μόνο για όσους υπάγονταν σε ταμείο εφάπαξ πριν από την ένταξή τους στον e-ΕΦΚΑ, όπως ενδεικτικά μηχανικοί, δικηγόροι και ιατροί που υπάγονταν στο ΕΤΑΑ. Για τους λοιπούς αυτοαπασχολούμενους που υπάγονταν στον ΟΑΕΕ δεν προβλεπόταν εφάπαξ.
Βάση Υπολογισμού: Κατώτατο και Ανώτατο Όριο
Οι εισφορές υπολογίζονται επί του ποσού του ΔΠΥ, με κατώτατο και ανώτατο όριο που καθορίζεται βάσει του εκάστοτε ισχύοντος κατώτατου βασικού μισθού άγαμου μισθωτού.
Ως κατώτατη μηνιαία βάση ορίζεται το ποσό που αντιστοιχεί στον κατώτατο βασικό μισθό, όπως ισχύει κάθε φορά, ενώ ως ανώτατη μηνιαία βάση ορίζεται το δεκαπλάσιο αυτού.
Για συμβάσεις ετήσιας διάρκειας, οι εισφορές υπολογίζονται στο συνολικό ποσό του ΔΠΥ, ακόμη και αν αυτό υπερβαίνει ανά μήνα το μηνιαίο ανώτατο όριο, υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπερβαίνεται το ανώτατο ετήσιο όριο, το οποίο ισούται με το δωδεκαπλάσιο του μηνιαίου ανώτατου ορίου.
Εφόσον το ποσό των ΔΠΥ υπολείπεται της κατώτατης βάσης, ο ασφαλισμένος καταβάλλει τις εισφορές που υπολείπονται κατά τον χρόνο της ετήσιας εκκαθάρισης.
Ανάρτηση της Σύμβασης στην Πλατφόρμα Διαχείρισης Συμβάσεων
Η υπαγωγή στη ρύθμιση δεν λειτουργεί αυτόματα. Ο αντισυμβαλλόμενος οφείλει να αναρτήσει τη σύμβαση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα «Διαχείριση Συμβάσεων από τις οποίες προκύπτει υποχρέωση έκδοσης Δ.Π.Υ. (παρ. 9 άρθρ. 39 ν. 4387/2016)» του e-ΕΦΚΑ, συμπληρώνοντας το συνολικό τίμημα για όλη τη χρονική περίοδο. Το σύστημα διαιρεί αυτόματα το ποσό σε μηνιαία βάση. Στη συνέχεια, ο απασχολούμενος αποδέχεται τη σύμβαση μέσω της ίδιας πλατφόρμας.
Δύο ειδικές περιπτώσεις απαιτούν διαφορετικό χειρισμό, όπως παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα.
| Περίπτωση | Τρόπος Καταχώρισης |
|---|---|
| Σύμβαση αορίστου χρόνου | Η συμπλήρωση του πεδίου λήξης είναι υποχρεωτική. Η καταχώριση γίνεται με υποβολή ετήσιων συμβάσεων |
| Τίμημα μη γνωστό εκ των προτέρων ή κυμαινόμενο | Υποβάλλονται μηνιαίες συμβάσεις, τουλάχιστον μέχρι το τέλος του επόμενου μήνα της απασχόλησης, με το ποσό που έχει πράγματι καταβληθεί στον ασφαλισμένο |
Υποβολή ΑΠΔ και Συμφωνία με τα Εκδοθέντα ΔΠΥ
Ο αντισυμβαλλόμενος υποχρεούται να υποβάλει Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (ΑΠΔ) για τον ασφαλισμένο που υπάγεται στη ρύθμιση, με βάση την κατανομή της αμοιβής ανά μήνα. Η ΑΠΔ υποβάλλεται μέχρι το τέλος του επόμενου μήνα από εκείνον της απασχόλησης.
Ενδεικτικά, για αμοιβή 12.000 ευρώ και σύμβαση διάρκειας δώδεκα μηνών, η κατανομή διαμορφώνεται σε 1.000 ευρώ ανά μήνα. Υποβάλλεται ΑΠΔ με τίμημα 1.000 ευρώ και οι εισφορές καταβάλλονται έως την τελευταία εργάσιμη ημέρα του επόμενου μήνα.
Κρίσιμη διευκρίνιση αφορά τις περιπτώσεις όπου τα ΔΠΥ που πράγματι εκδόθηκαν σε έναν μήνα διαφέρουν από την αυτόματη μηνιαία κατανομή. Στην ΑΠΔ χρησιμοποιείται το άθροισμα των πραγματικά εκδοθέντων ΔΠΥ του μήνα και όχι το ποσό της αυτόματης διαίρεσης. Το ποσό των αποδοχών της ΑΠΔ πρέπει να ταυτίζεται με τις πληρωμές, καθώς διενεργούνται μεταγενέστερες διασταυρώσεις από ελεγκτή Μισθωτών του e-ΕΦΚΑ.
Τι Ισχύει αν ο Αντισυμβαλλόμενος Δεν Υποβάλει ΑΠΔ
Η μη υποβολή ΑΠΔ από τον αντισυμβαλλόμενο δεν στερεί από τον ασφαλισμένο τη δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση. Σύμφωνα με την εγκύκλιο 17/2017, στην περίπτωση αυτή ο ασφαλισμένος οφείλει να υποβάλει στον e-ΕΦΚΑ υπεύθυνη δήλωση περί πλήρωσης των νόμιμων προϋποθέσεων, δηλώνοντας ταυτόχρονα τον ΑΦΜ του αντισυμβαλλόμενου ή των αντισυμβαλλομένων του και προσκομίζοντας τυχόν άλλα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν το περιεχόμενο της δήλωσής του. Η υπαγωγή ισχύει για το χρονικό διάστημα από την υποβολή της δήλωσης και εφεξής.
Εφόσον ο αντισυμβαλλόμενος αμφισβητεί το περιεχόμενο της δήλωσης, υποβάλλει αντιρρήσεις ενώπιον των αρμόδιων οργάνων του e-ΕΦΚΑ. Μέχρι την επίλυση της διαφοράς, ο ασφαλισμένος υποχρεούται να καταβάλλει τις εισφορές που αντιστοιχούν στο ποσοστό του εργαζομένου κατά το άρθρο 38, δηλαδή 6,67% για τον κλάδο κύριας σύνταξης και 2,55% για την υγειονομική περίθαλψη.
Απώλεια των Προϋποθέσεων λόγω Τρίτου Αντισυμβαλλόμενου
Εφόσον κατά τη διάρκεια του ημερολογιακού έτους ο ασφαλισμένος παράσχει υπηρεσία και σε τρίτο αντισυμβαλλόμενο, παύει να πληροί τις προϋποθέσεις της ρύθμισης και υποχρεούται να γνωστοποιήσει τη μεταβολή στον e-ΕΦΚΑ. Για το διάστημα που ακολουθεί, καταβάλλει εισφορές ως μη μισθωτός βάσει του άρθρου 39 παρ. 1 του ν. 4387/2016.
Η διαδικασία που ακολουθείται στην πλατφόρμα είναι συγκεκριμένη. Ο τρίτος εργοδότης εισάγει τη σύμβαση, οπότε ενημερώνονται αυτομάτως με μήνυμα οι άλλοι δύο εργοδότες, ώστε να μην υποβάλουν νέα ΑΠΔ. Στη συνέχεια, οι δύο εργοδότες που είχαν αναρτήσει συμβάσεις οφείλουν να τις διαγράψουν και να αναρτήσουν νέες, με ημερομηνία λήξης εκείνη κατά την οποία ο απασχολούμενος παύει να ανήκει στη ρύθμιση, καθώς και με τα αντίστοιχα ποσά. Τέλος, ο απασχολούμενος αποδέχεται τις νέες συμβάσεις μέσω της πλατφόρμας.
Ειδικές Περιπτώσεις Επαγγελματιών
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται περιπτώσεις που απαντώνται συχνά στην πράξη και η αντιμετώπισή τους από τον e-ΕΦΚΑ.
| Περίπτωση | Τι Ισχύει |
|---|---|
| Δικηγόρος με σύμβαση με δικηγορική εταιρεία | Υπάγεται στις ρυθμίσεις της παρ. 9 του άρθρου 39 |
| Ιατρός ασφάλισης πρώην ΕΤΑΑ-ΤΣΑΥ που απασχολείται σε δύο εργοδότες με ΔΠΥ | Υπάγεται στη ρύθμιση και αντιμετωπίζεται ως προς τις εισφορές όπως οι λοιπές κατηγορίες ελεύθερων επαγγελματιών της διάταξης |
| Αυτοαπασχολούμενος πρώην ΕΤΑΑ που υπάγεται στην παρ. 9 του άρθρου 39 | Δεν δικαιούται τη μείωση εισφορών του άρθρου 98 του ν. 4387/2016 |
Νομική Βάση
Η ρύθμιση διέπεται από το άρθρο 39 παρ. 9 και το άρθρο 38 του ν. 4387/2016, καθώς και από τις εγκυκλίους 17/2017 και 41/2023 του e-ΕΦΚΑ.
