Τέσσερις σημαντικές αλλαγές στις συντάξεις χηρείας προβλέπει η τροπολογία με τίτλο «Προστασία δικαιούχων σύνταξης λόγω θανάτου», η οποία έχει κατατεθεί στη Βουλή προς ψήφιση.
Η βασικότερη μεταβολή είναι η κατάργηση της περικοπής που εφαρμοζόταν μετά την παρέλευση της πρώτης τριετίας, όταν ο δικαιούχος εργαζόταν, αυτοαπασχολούνταν ή λάμβανε άλλη σύνταξη. Στην τυπική περίπτωση επιζώντος συζύγου, όταν η σύνταξη λόγω θανάτου είχε υπολογιστεί στο 70% της σύνταξης του θανόντος, η περικοπή κατά 50% περιόριζε το αντίστοιχο ποσοστό στο 35%.
Με την τροπολογία προβλέπεται ότι η συγκεκριμένη μείωση παύει να εφαρμόζεται και οι κύριες συντάξεις λόγω θανάτου εξακολουθούν να καταβάλλονται με τα ποσοστά δικαιώματος που προβλέπει η νομοθεσία. Παράλληλα, ρυθμίζεται η καταβολή των εθνικών συντάξεων σε πρόσωπα που λαμβάνουν δική τους σύνταξη και σύνταξη λόγω θανάτου, ενισχύονται τα τέκνα που έχουν χάσει και τους δύο γονείς τους και διαγράφονται συγκεκριμένα ποσά που θα μπορούσαν να αναζητηθούν από τον e-ΕΦΚΑ.
Οι αλλαγές δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ. Θα εφαρμοστούν μετά την ψήφιση της τροπολογίας, τη δημοσίευση του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων.
Οι 4 αλλαγές που προβλέπει η τροπολογία
| Αλλαγή | Τι προβλέπεται |
|---|---|
| Κατάργηση της περικοπής μετά την τριετία | Παύει να εφαρμόζεται η μείωση κατά 50% στις κύριες συντάξεις λόγω θανάτου. Στην τυπική περίπτωση επιζώντος συζύγου που είχε υποστεί την περικοπή, το ποσοστό επανέρχεται από το 35% στο 70%. |
| Εθνική σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και λόγω θανάτου | Ο δικαιούχος κύριας σύνταξης από δικό του δικαίωμα και κύριας σύνταξης λόγω θανάτου θα λαμβάνει μία εθνική σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και μία εθνική σύνταξη λόγω θανάτου. |
| Εθνική σύνταξη για κάθε γονέα σε αμφοτεροπλεύρως ορφανά τέκνα | Το τέκνο που λαμβάνει συντάξεις λόγω θανάτου και από τους δύο γονείς θα δικαιούται ποσό που αντιστοιχεί σε μία εθνική σύνταξη για κάθε γονέα. |
| Διαγραφή και μη αναζήτηση ποσών | Συγκεκριμένα ποσά κύριων συντάξεων που είχαν καταβληθεί αχρεωστήτως διαγράφονται και δεν αναζητούνται, εκτός αν υπήρξε εκ προθέσεως παραπλάνηση της συνταξιοδοτικής διοίκησης. |
1. Καταργείται η περικοπή της σύνταξης χηρείας μετά την τριετία
Η πρώτη παράγραφος της τροπολογίας ορίζει ότι, από την έναρξη ισχύος του νέου νόμου, παύουν να εφαρμόζονται οι περικοπές της παρ. 5 του άρθρου 12 του ν. 4387/2016 στις κύριες συντάξεις λόγω θανάτου που χορηγούνται από τον e-ΕΦΚΑ.
Η διάταξη αυτή προέβλεπε ότι μετά την παρέλευση τριών ετών από την πρώτη ημέρα του μήνα που ακολουθεί τον θάνατο, η σύνταξη λόγω θανάτου μειώνεται κατά 50% όταν ο δικαιούχος εργάζεται, αυτοαπασχολείται ή λαμβάνει άλλη σύνταξη.
Στην τυπική περίπτωση επιζώντος συζύγου, όταν το αρχικό ποσοστό της σύνταξης λόγω θανάτου ανερχόταν στο 70%, η περικοπή κατά 50% περιόριζε το ποσοστό στο 35%. Με τη νέα ρύθμιση, η περικοπή καταργείται και η κύρια σύνταξη λόγω θανάτου θα καταβάλλεται με το αρχικό ποσοστό δικαιώματος.
| Τυπική περίπτωση επιζώντος συζύγου | Ποσοστό επί της σύνταξης του θανόντος |
|---|---|
| Κατά την πρώτη τριετία | 70% |
| Μετά την τριετία, όταν εφαρμοζόταν η περικοπή κατά 50% | 35% |
| Μετά την έναρξη ισχύος της νέας ρύθμισης | Επαναφορά στο 70% |
Η μεταβολή από το 35% στο 70% σημαίνει ότι διπλασιάζεται το ποσοστό υπολογισμού σε σχέση με το μειωμένο ποσοστό. Δεν σημαίνει, όμως, ότι σε κάθε περίπτωση θα διπλασιαστεί ακριβώς και το τελικό καθαρό ποσό που πιστώνεται στον δικαιούχο, καθώς μπορεί να επηρεάζεται από κρατήσεις, φόρο, επιμερισμό της σύνταξης μεταξύ περισσότερων δικαιούχων και άλλα στοιχεία του συνταξιοδοτικού φακέλου.
Παράδειγμα υπολογισμού
Εάν η σύνταξη του θανόντος, πάνω στην οποία υπολογίζεται η σύνταξη λόγω θανάτου, ανέρχεται σε 1.000 ευρώ, το ποσοστό του 70% αντιστοιχεί ενδεικτικά σε 700 ευρώ. Μετά την εφαρμογή της περικοπής κατά 50%, το αντίστοιχο ποσό περιοριζόταν ενδεικτικά στα 350 ευρώ.
Μετά την έναρξη ισχύος της νέας ρύθμισης, το ποσοστό προβλέπεται να επανέλθει στο 70% και το ενδεικτικό ποσό στα 700 ευρώ. Το παράδειγμα είναι απλουστευμένο και δεν λαμβάνει υπόψη κρατήσεις, επιμερισμό μεταξύ συζύγου και τέκνων ή άλλους παράγοντες που μπορεί να μεταβάλλουν το τελικό πληρωτέο ποσό.
Σε πόσους είχε ήδη εφαρμοστεί η περικοπή
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου που συνοδεύουν την τροπολογία, η περικοπή είχε εφαρμοστεί μέχρι σήμερα σε 8.469 συνταξιούχους του Δημοσίου. Για το σύνολο των συνταξιούχων του ιδιωτικού τομέα η συγκεκριμένη περικοπή δεν είχε υλοποιηθεί με ενιαίο τρόπο.
Η ετήσια δημοσιονομική δαπάνη από την επαναφορά των συντάξεων των 8.469 δικαιούχων από το 35% στο 70% εκτιμάται σε περίπου 48 εκατ. ευρώ. Ο αριθμός αυτός δεν αποτυπώνει το σύνολο των προσώπων που επηρεάζονται από όλες τις διατάξεις της τροπολογίας, καθώς οι υπόλοιπες ρυθμίσεις καλύπτουν και άλλες κατηγορίες δικαιούχων.
2. Μία εθνική σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και μία λόγω θανάτου
Η δεύτερη αλλαγή αφορά τα πρόσωπα που λαμβάνουν σωρευτικά μία ή περισσότερες κύριες συντάξεις από δικό τους ασφαλιστικό δικαίωμα και μία ή περισσότερες κύριες συντάξεις λόγω θανάτου.
Η τροπολογία ορίζει ότι στον ίδιο δικαιούχο θα καταβάλλεται μία εθνική σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και μία εθνική σύνταξη λόγω θανάτου. Το ποσό καθεμίας θα προσδιορίζεται σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν την αντίστοιχη σύνταξη.
Η ρύθμιση αναγνωρίζει ότι η σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και η σύνταξη λόγω θανάτου προέρχονται από διαφορετικές ασφαλιστικές αιτίες. Για τον λόγο αυτό προβλέπεται χωριστή εθνική σύνταξη για καθεμία από τις δύο κατηγορίες συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Η διατύπωση δεν σημαίνει ότι καταβάλλονται αυτομάτως δύο πλήρεις εθνικές συντάξεις σε κάθε περίπτωση, ανεξάρτητα από τις προϋποθέσεις. Το ποσό κάθε εθνικής σύνταξης εξακολουθεί να υπολογίζεται με βάση τους κανόνες που εφαρμόζονται στο αντίστοιχο δικαίωμα.
3. Τι αλλάζει για τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς
Ειδική πρόβλεψη εισάγεται για τα αμφοτεροπλεύρως ορφανά τέκνα, δηλαδή για τα παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς τους και λαμβάνουν μία ή περισσότερες κύριες συντάξεις λόγω θανάτου από κάθε γονέα.
Στις περιπτώσεις αυτές θα καταβάλλεται το ποσό που, σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν τις συγκεκριμένες συντάξεις, αντιστοιχεί σε μία εθνική σύνταξη για κάθε γονέα.
Η αλλαγή αποσκοπεί στην ενίσχυση της ασφαλιστικής προστασίας των παιδιών που έχουν χάσει και τους δύο γονείς. Η πρόβλεψη αφορά το εθνικό τμήμα της σύνταξης, ενώ το τελικό καταβαλλόμενο ποσό μπορεί να επηρεάζεται από το ανταποδοτικό τμήμα, τον αριθμό των δικαιούχων και τις λοιπές προϋποθέσεις της σύνταξης λόγω θανάτου.
4. Ποια ποσά διαγράφονται και δεν αναζητούνται
Η τέταρτη αλλαγή αφορά ποσά κύριων συντάξεων που είχαν καταβληθεί αχρεωστήτως μέχρι την έναρξη ισχύος του νέου νόμου σε συνταξιούχους λόγω θανάτου του e-ΕΦΚΑ.
Η τροπολογία προβλέπει ότι διαγράφονται και δεν αναζητούνται ποσά που είχαν καταβληθεί εξαιτίας της μη εφαρμογής των περιορισμών που αναφέρονται στην παρ. 5 του άρθρου 7, στην παρ. 5 του άρθρου 12 και στις σχετικές διατάξεις του ν. 4387/2016 για την παράλληλη ή διπλή ασφάλιση.
Η διαγραφή καλύπτει τόσο ποσά που είχαν ήδη βεβαιωθεί ως οφειλές όσο και ποσά που θα μπορούσαν να αναζητηθούν μετά την εφαρμογή των παλαιών περιορισμών. Με τη ρύθμιση αποτρέπεται η αναζήτηση ποσών που προέκυψαν επειδή οι συγκεκριμένοι περιορισμοί δεν είχαν εφαρμοστεί από τη συνταξιοδοτική διοίκηση.
Υπάρχει, ωστόσο, ρητή εξαίρεση. Η διαγραφή και η μη αναζήτηση δεν εφαρμόζονται όταν η αχρεώστητη καταβολή προέκυψε από εκ προθέσεως παραπλάνηση της συνταξιοδοτικής διοίκησης με την τέλεση αξιόποινων πράξεων.
Ποιοι ωφελούνται από την τροπολογία
Οι τέσσερις αλλαγές καλύπτουν διαφορετικές κατηγορίες συνταξιούχων και δικαιούχων:
- επιζώντες συζύγους των οποίων η σύνταξη λόγω θανάτου είχε μειωθεί μετά την πρώτη τριετία,
- δικαιούχους που εργάζονται, αυτοαπασχολούνται ή λαμβάνουν άλλη σύνταξη και υπάγονταν στην περικοπή του 50%,
- συνταξιούχους που λαμβάνουν ταυτόχρονα κύρια σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και κύρια σύνταξη λόγω θανάτου,
- παιδιά που έχουν χάσει και τους δύο γονείς και δικαιούνται σύνταξη λόγω θανάτου από κάθε γονέα,
- συνταξιούχους για τους οποίους είχαν βεβαιωθεί ή θα μπορούσαν να αναζητηθούν ποσά λόγω μη εφαρμογής των παλαιών περιορισμών.
Θα δοθούν αναδρομικά σε όσους είχαν μείωση από 70% σε 35%;
Η τροπολογία προβλέπει ότι οι περικοπές παύουν να εφαρμόζονται από την έναρξη ισχύος του νέου νόμου. Δεν περιλαμβάνει ρητή διάταξη που να προβλέπει την αναδρομική επιστροφή των διαφορών για το χρονικό διάστημα κατά το οποίο η σύνταξη καταβαλλόταν μειωμένη.
Με βάση το κατατεθειμένο κείμενο, δεν πρέπει επομένως να θεωρείται δεδομένη η καταβολή αναδρομικών στους συνταξιούχους που είχαν ήδη υποστεί την περικοπή. Διαφορετικό ζήτημα αποτελεί η διαγραφή των ποσών που ο e-ΕΦΚΑ θα μπορούσε να αναζητήσει από δικαιούχους στους οποίους οι προβλεπόμενες μειώσεις δεν είχαν εφαρμοστεί.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι, λόγω του διαφορετικού τρόπου με τον οποίο είχε εφαρμοστεί η περικοπή, δεν μπορεί να αποκλειστεί η έγερση δικαστικών αξιώσεων από συνταξιούχους που είχαν υποστεί τη μείωση, με αίτημα την αναδρομική επιστροφή των διαφορών μεταξύ του 35% και του 70%. Η παρατήρηση αυτή δεν συνιστά πρόβλεψη αυτόματης καταβολής αναδρομικών, αλλά αναφορά σε ενδεχόμενες δικαστικές διεκδικήσεις.
Πότε θα εφαρμοστούν οι αλλαγές
Η τροπολογία βρίσκεται στη διαδικασία ψήφισης. Οι αλλαγές θα τεθούν σε εφαρμογή μετά την ολοκλήρωση της κοινοβουλευτικής διαδικασίας, τη δημοσίευση του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και την έναρξη ισχύος των σχετικών διατάξεων.
Δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί η πρώτη πληρωμή στην οποία θα εμφανιστεί η επαναφορά από το 35% στο 70%, ούτε ο τρόπος με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί ο επανυπολογισμός. Οι πρακτικές λεπτομέρειες αναμένεται να προσδιοριστούν από τον e-ΕΦΚΑ μετά την ψήφιση της ρύθμισης.
Πώς θα ελέγξουν οι συνταξιούχοι τη μεταβολή
Μετά την εφαρμογή της ρύθμισης, οι δικαιούχοι θα μπορούν να συγκρίνουν το νέο ποσό με τις προηγούμενες πληρωμές μέσα από το ενημερωτικό σημείωμα σύνταξης από τον e-ΕΦΚΑ.
Η σύγκριση πρέπει να γίνεται με το ενημερωτικό σημείωμα προηγούμενου μήνα, εξετάζοντας το μικτό ποσό της κύριας σύνταξης, τις κρατήσεις και το τελικό πληρωτέο ποσό. Όπου το εθνικό και το ανταποδοτικό τμήμα εμφανίζονται χωριστά, θα πρέπει να ελεγχθεί και η μεταβολή των επιμέρους ποσών.
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διαπιστωθεί αν καταργήθηκε η περικοπή μετά την τριετία και αν εμφανίζεται συμπληρωματική πληρωμή ή άλλη μεταβολή. Η ύπαρξη αναδρομικής διαφοράς δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη, εάν δεν προβλέπεται ρητά στο τελικό νομοθετικό και εφαρμοστικό πλαίσιο.
Θα απαιτείται αίτηση στον e-ΕΦΚΑ;
Η τροπολογία δεν προβλέπει ειδική διαδικασία υποβολής αίτησης και δεν καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί ο επανυπολογισμός των συντάξεων.
Μέχρι να εκδοθούν επίσημες οδηγίες από τον e-ΕΦΚΑ, δεν μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο αν η μεταβολή θα πραγματοποιηθεί αυτεπάγγελτα για όλους τους δικαιούχους ή αν σε ορισμένες περιπτώσεις θα απαιτηθεί ηλεκτρονικό αίτημα ή άλλη ενέργεια.
Οι δικαιούχοι θα πρέπει να αναμένουν την ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας και τις επίσημες οδηγίες εφαρμογής πριν υποβάλουν οποιοδήποτε αίτημα.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι δικαιούχοι
Η τροπολογία καταργεί τη μείωση της σύνταξης χηρείας μετά την τριετία και προβλέπει τη συνέχιση της καταβολής με τα αρχικά ποσοστά δικαιώματος. Στην τυπική περίπτωση επιζώντος συζύγου στον οποίο είχε εφαρμοστεί η περικοπή, το ποσοστό προβλέπεται να επανέλθει από το 35% στο 70% της σύνταξης του θανόντος.
Παράλληλα, προβλέπεται μία εθνική σύνταξη από ίδιο δικαίωμα και μία εθνική σύνταξη λόγω θανάτου, ενισχύονται τα τέκνα που έχουν χάσει και τους δύο γονείς και διαγράφονται συγκεκριμένες απαιτήσεις του e-ΕΦΚΑ από ποσά που είχαν καταβληθεί χωρίς να εφαρμοστούν οι παλαιοί περιορισμοί.
Μέχρι να ψηφιστεί και να δημοσιευθεί ο νόμος, οι αλλαγές δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ. Οι δικαιούχοι θα πρέπει να αναμένουν τις επίσημες οδηγίες για την ημερομηνία επανυπολογισμού, την πρώτη πληρωμή και το αν θα απαιτείται κάποια ενέργεια από μέρους τους.
Επίσημη πηγή: Τροπολογία – Προσθήκη «Προστασία δικαιούχων σύνταξης λόγω θανάτου».
