Σε μια Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (ΙΚΕ), η θέση του διαχειριστή συνοδεύεται από ιδιαίτερα σημαντικές νομικές και οικονομικές ευθύνες. Η ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι, επειδή η ΙΚΕ είναι κεφαλαιουχική εταιρεία, οι ευθύνες είναι γενικά περιορισμένες, δεν ισχύει για τον διαχειριστή. Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων ζητημάτων ευθυνών σε ΙΚΕ απαραίτητη προϋπόθεση είναι η νομική και φορολογική υποστήριξη από εξειδικευμένο δικηγόρο και λογιστή-φοροτεχνικό.
Νομικό πλαίσιο: ν. 4072/2012 και Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας
Η ΙΚΕ διέπεται από τον ν. 4072/2012 (άρθρα 43-120). Οι ευθύνες του διαχειριστή έναντι της εταιρείας ορίζονται ρητά στο άρθρο 67 του ίδιου νόμου, ενώ η αλληλέγγυα ευθύνη του για φορολογικές οφειλές απορρέει από τις διατάξεις του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ). Σύμφωνα με το άρθρο 58 ν. 4072/2012, διαχειριστής ΙΚΕ μπορεί να είναι μόνο φυσικό πρόσωπο, εταίρος ή μη.
Ευθύνες διαχειριστή ΙΚΕ
Αλληλέγγυα ευθύνη για φορολογικές οφειλές: Βάσει του ΚΦΔ, ο διαχειριστής ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον με την εταιρεία για φορολογικές οφειλές (φόρος εισοδήματος, ΦΠΑ, παρακρατούμενοι φόροι) που γεννήθηκαν κατά τη θητεία του. Η ευθύνη καλύπτει και τόκους, προσαυξήσεις και πρόστιμα επί της κύριας οφειλής. Κρίσιμο νομικό σημείο: τα εν λόγω πρόσωπα τεκμαίρονται καταρχήν υπαίτια για τη μη καταβολή, με το βάρος απόδειξης έλλειψης υπαιτιότητας να φέρει ο ίδιος ο διαχειριστής.
Αλληλέγγυα ευθύνη για ασφαλιστικές εισφορές (ΕΦΚΑ): Ο διαχειριστής ευθύνεται προσωπικά για μη καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές, κύριες οφειλές, πρόσθετα τέλη και προσαυξήσεις. Η ευθύνη αυτή είναι ανεξάρτητη από τη φορολογική και μπορεί να αφορά και πρώην διαχειριστές για οφειλές που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους.
Ευθύνη έναντι της εταιρείας (άρθρο 67 ν. 4072/2012): Ο διαχειριστής ευθύνεται έναντι της εταιρείας για παραβάσεις του νόμου, του καταστατικού και των αποφάσεων των εταίρων, καθώς και για κάθε διαχειριστικό πταίσμα. Η ευθύνη αυτή είναι υπαίτια, δηλαδή απαιτεί αποδεδειγμένη αμέλεια ή δόλο.
Ευθύνη έναντι τρίτων: Ο διαχειριστής μπορεί να κληθεί να αποζημιώσει τρίτους (προμηθευτές, πελάτες, εργαζομένους) εφόσον η ζημία προκλήθηκε από πράξεις ή παραλείψεις του που αντίκεινται στον νόμο ή στο καταστατικό.
Προϋποθέσεις απαλλαγής διαχειριστή από την αλληλέγγυα ευθύνη
Ο διαχειριστής μπορεί να απαλλαγεί από την αλληλέγγυα ευθύνη για φορολογικές οφειλές εφόσον αποδείξει ότι δεν συντρέχει υπαιτιότητά του. Σύμφωνα με τη νομολογία και τις σχετικές εγκυκλίους, ενδεικτικές περιπτώσεις έλλειψης υπαιτιότητας αποτελούν η απουσία πραγματικής εξουσίας διαχείρισης (π.χ. ο διαχειριστής είχε εξαιρετικά περιορισμένες αρμοδιότητες βάσει καταστατικού) και η τεκμηριωμένη αδυναμία εκπλήρωσης των υποχρεώσεων από γεγονότα ανεξάρτητα από τη βούλησή του. Η αξιολόγηση κάθε περίπτωσης είναι εξατομικευμένη και η σχετική διαδικασία αμφισβήτησης είναι σύνθετη — απαιτεί εξειδικευμένη νομική υποστήριξη.
Ευθύνες εταίρου (μη διαχειριστή) ΙΚΕ
Βάσει του άρθρου 43 ν. 4072/2012, οι εταίροι της ΙΚΕ δεν ευθύνονται με την προσωπική τους περιουσία για τα χρέη της εταιρείας. Η ευθύνη τους περιορίζεται στο ποσό που έχουν εισφέρει στην εταιρεία. Ο εταίρος που δεν ασκεί διαχείριση δεν κινδυνεύει με κατασχέσεις ή διεκδικήσεις από το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ ή τρίτους για εταιρικές οφειλές.
Εξαίρεση αποτελεί η εγγυητική εισφορά του άρθρου 79 ν. 4072/2012: αν στο καταστατικό προβλέπεται εγγυητική εισφορά εταίρου, τότε η ευθύνη του εκτείνεται στην προσωπική περιουσία έως το ποσό αυτής.
Ασφαλιστική υποχρέωση διαχειριστή και μοναδικού εταίρου
Σύμφωνα με το άρθρο 58 ν. 4072/2012 και το ασφαλιστικό πλαίσιο, υποχρεωτικά υπάγονται στην ασφάλιση του ΕΦΚΑ ο διαχειριστής της ΙΚΕ και ο μοναδικός εταίρος. Η ασφαλιστική υποχρέωση υφίσταται ανεξάρτητα από το αν ο διαχειριστής είναι ταυτόχρονα και εταίρος.
Συμπέρασμα
Οι διαχειριστές ΙΚΕ φέρουν σημαντικές νομικές και οικονομικές ευθύνες, πολλές από τις οποίες μπορεί να επεκταθούν στην προσωπική τους περιουσία για φορολογικές και ασφαλιστικές οφειλές. Οι εταίροι που δεν ασκούν διαχείριση έχουν κατά κανόνα περιορισμένη ευθύνη, εκτός αν έχουν αναλάβει εγγυητική εισφορά βάσει καταστατικού. Κάθε περίπτωση αξιολογείται με βάση τα πραγματικά περιστατικά και η συμβολή εξειδικευμένου δικηγόρου και λογιστή-φοροτεχνικού είναι απαραίτητη για την ορθή διαχείριση θεμάτων ευθύνης.
Νομική βάση: ν. 4072/2012 (άρθρα 43, 58, 67, 79), Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας.
