Η μεταφορά φορολογικής κατοικίας στο εξωτερικό υλοποιείται σε δύο στάδια, με διαφορετικά δικαιολογητικά και έντυπα σε καθένα από αυτά. Στο πρώτο στάδιο υποβάλλεται η ίδια η αίτηση, μαζί με τα έντυπα που την τεκμηριώνουν, και στο δεύτερο στάδιο προσκομίζονται τα δικαιολογητικά που αποδεικνύουν τη φορολόγηση και την εγκατάσταση του προσώπου στην αλλοδαπή. Η διαδικασία προβλέπεται από την ΠΟΛ.1201/2017 και ελέγχεται σε συνδυασμό με τα κριτήρια του άρθρου 4 του ν. 4172/2013.
Ο παρών οδηγός παρουσιάζει αναλυτικά τι απαιτείται σε καθένα από τα δύο στάδια, πώς πρέπει να είναι θεωρημένα και μεταφρασμένα τα δικαιολογητικά, ποιες ειδικές ρυθμίσεις ισχύουν για συζύγους, και ποια σημεία χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.
1ο Στάδιο: Αίτηση και Έντυπα Α110, Δ210
Το πρώτο στάδιο αφορά την ίδια την αίτηση μεταφοράς φορολογικής κατοικίας. Η αίτηση υποβάλλεται μέσω της πλατφόρμας myaade.gov.gr, με τους κωδικούς του ενδιαφερόμενου, από τη διαδρομή «Τα Αιτήματά μου», νέο αίτημα, Φορολογία (για τον ίδιο τον φορολογούμενο ή για εκπροσώπηση άλλου φορολογούμενου), Εισόδημα, Κάτοικοι Εξωτερικού, Διαδικασία Μεταβολής Φορολογικής Κατοικίας.
Με το αίτημα αυτό επισυνάπτονται τα δικαιολογητικά που παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα.
| Έντυπο ή Δικαιολογητικό | Τι Πρέπει να Συμπληρωθεί |
|---|---|
| Έντυπο Α110 | Το αίτημα με σαφήνεια, η χώρα κατοικίας, και το έτος από το οποίο ζητείται η μεταβολή της φορολογικής κατοικίας, καθώς αυτό καθορίζει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και τις φορολογικές υποχρεώσεις του αιτούντος |
| Έντυπο Δ210 | Οι πίνακες 1 και 2, καθώς και ο πίνακας 4 με τα στοιχεία της χώρας, τον αριθμό tin ή vat, την πλήρη διεύθυνση κατοικίας στην αλλοδαπή με κεφαλαίους λατινικούς χαρακτήρες, τον ορισμό ή μη φορολογικού εκπροσώπου με τα τηλέφωνά του, και, εφόσον ορίζεται φορολογικός εκπρόσωπος, ο πίνακας 6 με τα στοιχεία του |
| Υπεύθυνη δήλωση αποδοχής κοινοποιήσεων, αν δεν ορίζεται φορολογικός εκπρόσωπος | Θεωρημένη δήλωση αποδοχής της κοινοποίησης κάθε είδους πράξεων, εγγράφων και ατομικών ειδοποιήσεων της Φορολογικής Διοίκησης στα στοιχεία επικοινωνίας που έχουν δηλωθεί |
| Υπεύθυνη δήλωση αποδοχής εκπροσώπησης, αν ορίζεται φορολογικός εκπρόσωπος | Θεωρημένη δήλωση του φορολογικού εκπροσώπου, μέσω gov.gr ή άλλης δημόσιας αρχής, για την αποδοχή της εκπροσώπησης |
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη συμπλήρωση του πεδίου 1.2 του εντύπου Δ210, με την ημερομηνία μεταβολής. Για τα εμπρόθεσμα αιτήματα, η ημερομηνία αυτή αποτελεί και την ημερομηνία μεταβολής στο Μητρώο, σύμφωνα με την ΠΟΛ.1201/2017 περ. 5. Αιτήματα που δεν είναι ορθά συμπληρωμένα ή είναι ελλιπή δεν καταχωρίζονται.
2ο Στάδιο: Δικαιολογητικά Φορολόγησης και Εγκατάστασης στην Αλλοδαπή
Το δεύτερο στάδιο αφορά την προσκόμιση των δικαιολογητικών που τεκμηριώνουν τη φορολόγηση και την πραγματική εγκατάσταση του προσώπου στην αλλοδαπή, μέσω της ίδιας διαδρομής στην πλατφόρμα myaade.gov.gr.
Πιστοποιητικό Φορολογικής Κατοικίας
Το βασικό δικαιολογητικό είναι το πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας (Certificate of fiscal ή tax residence), το οποίο πρέπει να καλύπτει όλα τα έτη φορολόγησης στο εξωτερικό και να είναι υπογεγραμμένο και σφραγισμένο από την αρμόδια αλλοδαπή φορολογική αρχή.
Στις χώρες που έχουν υπογράψει τη Σύμβαση της Χάγης, το πιστοποιητικό πρέπει να φέρει τη σχετική επισημείωση Apostille. Σε αντίθετη περίπτωση απαιτείται προξενική θεώρηση. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι χώρες των οποίων τα πιστοποιητικά φορολογικής κατοικίας εξαιρούνται από την υποχρέωση θεώρησης με τη σφραγίδα της Χάγης.
| Χώρες Εξαιρούμενες από τη Θεώρηση Apostille για το Πιστοποιητικό Φορολογικής Κατοικίας | |||
|---|---|---|---|
| Αυστρία | Γαλλία | ΗΠΑ | Ιταλία |
| Ισπανία | Κύπρος | Λουξεμβούργο | Ολλανδία |
| Πολωνία | Πορτογαλία | Τουρκία | |
Σε περίπτωση εγκατάστασης σε κράτος με το οποίο η Ελλάδα έχει υπογράψει Σύμβαση Αποφυγής Διπλής Φορολογίας Εισοδήματος (ΣΑΔΦΕ), ο φορολογούμενος μπορεί να προσκομίσει, αντί του πιστοποιητικού, τη δίγλωσση «Αίτηση για την Εφαρμογή της ΣΑΔΦΕ», μία ανά έτος, στην οποία είναι ήδη ενσωματωμένο το πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας. Το έντυπο αυτό προσκομίζεται χωρίς μετάφραση και χωρίς Apostille, ενώ οδηγίες συμπλήρωσής του διατίθενται στην ιστοσελίδα της ΑΑΔΕ.
Δικαιολογητικά Ημερομηνίας Εγκατάστασης στην Αλλοδαπή
Πέραν του πιστοποιητικού φορολογικής κατοικίας, απαιτούνται δικαιολογητικά από τα οποία τεκμαίρεται η μόνιμη εγκατάσταση του φορολογούμενου στην αλλοδαπή, δηλαδή η διαμονή και η εργασία του για διάστημα άνω των 183 ημερών, για κάθε υπό εξέταση φορολογικό έτος.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται ενδεικτικά αποδεικτικά διαμονής και εργασίας που γίνονται δεκτά.
| Κατηγορία | Ενδεικτικά Δικαιολογητικά |
|---|---|
| Αποδεικτικά διαμονής | Πρόσφατη βεβαίωση από τον Δήμο με ημερομηνία αρχικής εγκατάστασης, ή μισθωτήριο κατοικίας μαζί με πρόσφατο λογαριασμό κοινής ωφέλειας, ή κάθε άλλο δικαιολογητικό που τεκμηριώνει τη συνεχόμενη διαμονή και τη διάρκειά της |
| Αποδεικτικά εργασίας | Σύμβαση ή συμβάσεις εργασίας, βεβαίωση ή βεβαιώσεις εργοδότη για την έναρξη απασχόλησης, βεβαίωση ασφαλιστικού φορέα που καλύπτει όλα τα εξεταζόμενα φορολογικά έτη, ή κάθε άλλο δικαιολογητικό που τεκμηριώνει την εργασία στην αλλοδαπή |
Αντί των παραπάνω δικαιολογητικών διαμονής και εργασίας, ο φορολογούμενος μπορεί εναλλακτικά να προσκομίσει πιστοποιητικά φορολογικής κατοικίας από τη χώρα εγκατάστασης για τα δύο προηγούμενα έτη πριν από το έτος υποβολής της αίτησης μεταβολής. Η εναλλακτική αυτή αφορά αποκλειστικά τις εμπρόθεσμες αιτήσεις.
Ειδικές Ρυθμίσεις για Συζύγους και Ανήλικα Τέκνα
Όταν και οι δύο σύζυγοι μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία, τα δικαιολογητικά πρέπει να εκδοθούν και για τους δύο, οι οποίοι υποβάλλουν ξεχωριστά αιτήματα στη Δ.Ο.Υ. του υπόχρεου συζύγου. Αν υπάρχουν ανήλικα ή προστατευόμενα τέκνα που διαθέτουν ΑΦΜ και έχουν εγκατασταθεί με τους γονείς στην αλλοδαπή, υποβάλλονται αντίστοιχα αιτήματα και για αυτά, από τους γονείς τους.
Στην περίπτωση που μόνο ο ένας σύζυγος αιτείται τη μεταβολή της φορολογικής κατοικίας, ενώ ο άλλος παραμένει φορολογικός κάτοικος Ελλάδος, ο αιτούμενος τη μεταβολή οφείλει να προσκομίσει, επιπλέον και αθροιστικά με τα προαναφερθέντα δικαιολογητικά, στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι πράγματι βρίσκεται εκτός Ελλάδος. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα επιπλέον αυτά δικαιολογητικά.
| Κατηγορία | Τι Πρέπει να Αποδεικνύει |
|---|---|
| Απασχόληση στην αλλοδαπή | Τον μόνιμο ή μακροπρόθεσμο χαρακτήρα της απασχόλησης |
| Τραπεζικός λογαριασμός | Την ύπαρξη τραπεζικού λογαριασμού στην αλλοδαπή |
| Κατοικία | Την ύπαρξη ιδιόκτητης ή μισθωμένης κατοικίας και λογαριασμών κοινής ωφέλειας στην αλλοδαπή |
| Μητρώο αλλοδαπής | Την απόκτηση φορολογικού, ασφαλιστικού ή αντίστοιχου μητρώου στην αλλοδαπή, όπως αριθμού μητρώου κοινωνικής ασφάλισης |
Επικύρωση Δημόσιων και Ιδιωτικών Εγγράφων
Όλα τα δημόσια έγγραφα πρέπει να προσκομίζονται σύμφωνα με τα διεθνή νόμιμα, δηλαδή με τη σφραγίδα της Χάγης (Apostille) ή με προξενική θεώρηση, με εξαίρεση την Κύπρο, της οποίας τα δημόσια έγγραφα εξαιρούνται από την υποχρέωση αυτή. Τα ιδιωτικά έγγραφα που προέρχονται από την Κύπρο, αντίθετα, πρέπει να φέρουν θεώρηση Apostille.
Τα έγγραφα δήμων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορούν την κατοικία ή την εγκατάσταση του φορολογούμενου δεν χρειάζονται σφραγίδα της Χάγης.
Επίσημη Μετάφραση των Δικαιολογητικών
Όλα τα δικαιολογητικά πρέπει να είναι επίσημα μεταφρασμένα και επικυρωμένα από τους αρμόδιους φορείς, σύμφωνα με τη Δ.ΟΡΓ.Δ 1002838 ΕΞ 2020, και να επισυνάπτονται στο σύνολό τους, όχι μόνο η μετάφραση.
Σε περίπτωση πολυσέλιδων εγγράφων επιτρέπεται αποσπασματική μετάφραση, δηλαδή μόνο των βασικών στοιχείων, υπό την προϋπόθεση ότι η μετάφραση συνοδεύεται από το πλήρες ξενόγλωσσο πρωτότυπο ή από δικαιολογητικό επικυρωμένο από δικηγόρο.
Η Πληρότητα των Δικαιολογητικών Δεν Εξασφαλίζει την Έγκριση
Η προσκόμιση των δικαιολογητικών που προβλέπει η ΠΟΛ.1201/2017 δεν εξασφαλίζει αφ’ εαυτής την έγκριση της μεταβολής φορολογικής κατοικίας. Τα δικαιολογητικά ελέγχονται σε συνδυασμό με τα ουσιαστικά κριτήρια του άρθρου 4 παρ. 1 και 2 του ν. 4172/2013 περί φορολογικής κατοικίας φυσικών προσώπων, όπως αυτά εξειδικεύονται με την Ε.2064/2023.
Πρακτικές Συμβουλές Υποβολής
Για την ταχύτερη διεκπεραίωση του αιτήματος, προτείνεται η κατάθεση όλων των δικαιολογητικών να γίνεται με ένα ενιαίο αίτημα, ώστε τα έγγραφα να είναι συγκεντρωμένα, καθώς και η σαφής ονοματοδοσία των αρχείων που επισυνάπτονται.
Σε περίπτωση απόρριψης του αιτήματος, ο φορολογούμενος διατηρεί, πέραν των τυχόν ένδικων μέσων, τη δυνατότητα να υποβάλει νέο αίτημα το επόμενο έτος, με επικαιροποιημένα στοιχεία και δικαιολογητικά.
Προθεσμίες Υποβολής των Δικαιολογητικών και της Αίτησης Μεταφοράς Φορολογικής Κατοικίας
Τόσο η ίδια η αίτηση μεταφοράς φορολογικής κατοικίας όσο και τα δικαιολογητικά που την τεκμηριώνουν υποβάλλονται εντός συγκεκριμένων προθεσμιών, οι οποίες διαφοροποιούνται ανάλογα με το αν η αίτηση είναι εμπρόθεσμη ή εκπρόθεσμη. Αναλυτικά, βλ. τον οδηγό μεταφορά φορολογικής κατοικίας, προθεσμίες υποβολής αίτησης και δικαιολογητικών.
Συγκεντρωτικός Πίνακας Εντύπων και Δικαιολογητικών
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζεται το σύνολο των εντύπων και δικαιολογητικών που αναλύθηκαν παραπάνω, ανά στάδιο και κατηγορία.
| Στάδιο | Κατηγορία | Έντυπο ή Δικαιολογητικό |
|---|---|---|
| 1ο Στάδιο | Αίτηση | Έντυπο Α110, με τη χώρα κατοικίας και το έτος μεταβολής |
| 1ο Στάδιο | Στοιχεία αλλοδαπής και εκπροσώπου | Έντυπο Δ210, πίνακες 1, 2, 4 και, εφόσον ορίζεται εκπρόσωπος, πίνακας 6 |
| 1ο Στάδιο | Εκπροσώπηση | Υπεύθυνη δήλωση αποδοχής κοινοποιήσεων ή, εναλλακτικά, δήλωση αποδοχής εκπροσώπησης από τον φορολογικό εκπρόσωπο |
| 2ο Στάδιο | Φορολογική κατοικία στην αλλοδαπή | Πιστοποιητικό φορολογικής κατοικίας για όλα τα έτη, θεωρημένο με Apostille ή προξενική θεώρηση, εκτός των 11 εξαιρούμενων χωρών |
| 2ο Στάδιο | Εναλλακτική τεκμηρίωση, όπου υφίσταται ΣΑΔΦΕ | Αίτηση για την Εφαρμογή της ΣΑΔΦΕ, με ενσωματωμένο το πιστοποιητικό, χωρίς μετάφραση και χωρίς Apostille |
| 2ο Στάδιο | Διαμονή στην αλλοδαπή | Βεβαίωση Δήμου ή μισθωτήριο με λογαριασμό κοινής ωφέλειας |
| 2ο Στάδιο | Εργασία στην αλλοδαπή | Σύμβαση εργασίας, βεβαίωση εργοδότη ή βεβαίωση ασφαλιστικού φορέα |
| 2ο Στάδιο | Εναλλακτική τεκμηρίωση διαμονής και εργασίας, μόνο για εμπρόθεσμες αιτήσεις | Πιστοποιητικά φορολογικής κατοικίας των δύο προηγούμενων ετών |
| 2ο Στάδιο | Μόνο ένας εκ των δύο συζύγων μεταφέρει κατοικία, πρόσθετα και αθροιστικά | Στοιχεία απασχόλησης, τραπεζικού λογαριασμού, κατοικίας και μητρώου στην αλλοδαπή |
