Όρια στη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης και αλγορίθμων στη διαχείριση εργαζομένων προωθεί το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, στο πλαίσιο νέου σχεδίου νόμου για την εργασία σε πλατφόρμες. Η νομοθετική πρωτοβουλία συνδέεται με την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/2831, η οποία αφορά τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες.
Το σχέδιο νόμου βρίσκεται ακόμη σε στάδιο επεξεργασίας και δεν αποτελεί ήδη ψηφισμένο πλαίσιο. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου, το πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής έχει αποσταλεί στους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, οι οποίοι θα κληθούν σε συνάντηση για την ανταλλαγή απόψεων και την τελική διαμόρφωση του νομοσχεδίου.
Στο επίκεντρο της παρέμβασης βρίσκονται η χρήση αλγοριθμικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού, η προστασία προσωπικών δεδομένων, η ανθρώπινη εποπτεία και το δικαίωμα των εργαζομένων να ζητούν εξήγηση και επανεξέταση αποφάσεων που τους επηρεάζουν.
Τι ανακοίνωσε το Υπουργείο Εργασίας
Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης παρέλαβε το πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής Εργασίας για την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/2831. Η Οδηγία αφορά τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στην εργασία σε πλατφόρμες και συνδέεται με ζητήματα αλγοριθμικής διαχείρισης, διαφάνειας και προστασίας εργαζομένων.
Το πόρισμα έχει αποσταλεί στους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, συνοδεία επιστολής, με την οποία θα κληθούν σε συνάντηση στο Υπουργείο Εργασίας. Αντικείμενο της διαδικασίας θα είναι η ανταλλαγή απόψεων επί του πορίσματος και η τελική διαμόρφωση του σχετικού νομοσχεδίου.
Ποιους αφορά το προωθούμενο πλαίσιο
Η νομοθετική πρωτοβουλία αφορά κυρίως τους εργαζόμενους σε πλατφόρμες, δηλαδή πρόσωπα των οποίων η εργασία οργανώνεται, παρακολουθείται ή επηρεάζεται μέσω ψηφιακών συστημάτων. Σε αυτό το πεδίο, η χρήση αλγορίθμων μπορεί να συνδέεται με ζητήματα όπως η ανάθεση εργασίας, η αξιολόγηση, η παρακολούθηση απόδοσης ή άλλες αποφάσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητα του εργαζομένου.
Η ανακοίνωση του Υπουργείου δεν εξειδικεύει ακόμη αναλυτικές υποχρεώσεις ανά κατηγορία πλατφόρμας ή επιχείρησης. Περιγράφει, όμως, την κατεύθυνση του υπό επεξεργασία σχεδίου νόμου, με έμφαση στην προστασία των εργαζομένων και στον περιορισμό της ανεξέλεγκτης χρήσης αυτοματοποιημένων συστημάτων στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού.
Τι αλλάζει με την Τεχνητή Νοημοσύνη στην εργασία
Το βασικό σημείο της παρέμβασης είναι ότι οι αλγόριθμοι και τα αυτοματοποιημένα συστήματα δεν θα αντιμετωπίζονται ως ουδέτερα εργαλεία χωρίς κανόνες. Όταν χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση εργαζομένων, θα πρέπει να υπάρχουν όρια, διαφάνεια και έλεγχος, ιδίως όταν επηρεάζονται δικαιώματα, συνθήκες εργασίας ή ζητήματα υγείας και ασφάλειας.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το προωθούμενο σχέδιο νόμου θέτει για πρώτη φορά διακριτά όρια στη χρήση αλγοριθμικών και αυτοματοποιημένων συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού. Η στόχευση είναι να περιοριστεί η ανεξέλεγκτη λειτουργία τους, ιδίως όταν οι αποφάσεις που παράγονται ή υποστηρίζονται από αυτά επηρεάζουν εργαζόμενους.
Προστασία προσωπικών δεδομένων και όρια στους αλγορίθμους
Ο πρώτος άξονας του σχεδίου νόμου αφορά την προστασία των εργαζομένων από την επεξεργασία ιδιαίτερα ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, προβλέπεται απαγόρευση επεξεργασίας στοιχείων που αφορούν τη συναισθηματική ή ψυχολογική κατάσταση, ιδιωτικές συνομιλίες, βιομετρικά δεδομένα ή δεδομένα υγείας.
Παράλληλα, προβλέπονται εκτίμηση αντικτύπου, ενημέρωση για τους αλγορίθμους και τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται, καθώς και μέτρα προστασίας της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων από την αυτοματοποιημένη διαχείριση της εργασίας. Με απλά λόγια, ο εργαζόμενος δεν πρέπει να βρίσκεται απέναντι σε ένα σύστημα που λαμβάνει ή επηρεάζει αποφάσεις χωρίς να γνωρίζει ποια δεδομένα χρησιμοποιούνται και με ποιον τρόπο.
Ανθρώπινη εποπτεία και δικαίωμα επανεξέτασης
Ο δεύτερος άξονας αφορά την ανθρώπινη εποπτεία στις αποφάσεις που σχετίζονται με τη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού. Σύμφωνα με την ανακοίνωση, το προωθούμενο πλαίσιο κινείται στην κατεύθυνση ώστε αποφάσεις με ουσιαστικές συνέπειες για τους εργαζόμενους να μην στηρίζονται αποκλειστικά σε αλγοριθμικά ή αυτοματοποιημένα συστήματα.
Οι εργαζόμενοι θα έχουν, σύμφωνα με το προωθούμενο πλαίσιο, δικαίωμα εξήγησης και επανεξέτασης αποφάσεων που τους επηρεάζουν. Παράλληλα, προβλέπεται αξιολόγηση των αλγορίθμων με τη συμμετοχή των εκπροσώπων των εργαζομένων, καθώς και υποχρεωτική ενημέρωση και διαβούλευση πριν από την εισαγωγή τέτοιων συστημάτων.
Γιατί αφορά ιδιαίτερα την εργασία σε πλατφόρμες
Η εργασία σε πλατφόρμες συνδέεται συχνά με ψηφιακά εργαλεία που οργανώνουν την καθημερινή εργασία. Μέσω τέτοιων συστημάτων μπορεί να επηρεάζεται η ανάθεση εργασιών, η αξιολόγηση, η παρακολούθηση ή άλλες πλευρές της εργασιακής σχέσης. Όταν αυτά τα συστήματα λειτουργούν χωρίς επαρκή διαφάνεια, ο εργαζόμενος μπορεί να μη γνωρίζει ποια δεδομένα αξιοποιούνται και πώς επηρεάζουν την εργασιακή του θέση.
Η Ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831 κινείται ακριβώς σε αυτό το πεδίο, επιδιώκοντας τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στην εργασία σε πλατφόρμα και την ενίσχυση της διαφάνειας στην αλγοριθμική διαχείριση. Το ελληνικό σχέδιο νόμου εντάσσεται στη διαδικασία ενσωμάτωσης αυτής της Οδηγίας στην εθνική έννομη τάξη.
Ποια σημεία θα αποσαφηνιστούν στο τελικό νομοσχέδιο
Η ανακοίνωση δεν περιλαμβάνει ακόμη πλήρες κείμενο νομοσχεδίου, συγκεκριμένη ημερομηνία εφαρμογής ή αναλυτική περιγραφή υποχρεώσεων ανά κατηγορία πλατφόρμας ή επιχείρησης. Δεν αναφέρονται επίσης ειδικές κυρώσεις, διαδικαστικές λεπτομέρειες ή τεχνικές προδιαγραφές για τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που θα εμπίπτουν στο νέο πλαίσιο.
Τα σημεία αυτά αναμένεται να αποσαφηνιστούν όταν ολοκληρωθεί η συζήτηση με τους κοινωνικούς εταίρους και διαμορφωθεί το τελικό σχέδιο νόμου. Μέχρι τότε, η ανακοίνωση αποτυπώνει τους βασικούς άξονες της νομοθετικής πρωτοβουλίας και όχι το πλήρες εφαρμοστικό πλαίσιο.
Το επόμενο βήμα για το σχέδιο νόμου
Το επόμενο στάδιο είναι η συνάντηση με τους εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, οι οποίοι έχουν λάβει το πόρισμα της νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής. Η διαδικασία αυτή θα αξιοποιηθεί για την ανταλλαγή απόψεων και την τελική διαμόρφωση του νομοσχεδίου πριν αυτό πάρει την οριστική του μορφή.
Για εργαζόμενους σε πλατφόρμες και για φορείς που χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα στο συγκεκριμένο πεδίο εργασίας, το ενδιαφέρον εστιάζεται πλέον στο τελικό περιεχόμενο του σχεδίου νόμου. Εκεί θα φανεί ποιες υποχρεώσεις θα θεσπιστούν, ποια δικαιώματα θα κατοχυρωθούν και πώς θα εφαρμοστούν στην πράξη τα όρια στη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στην εργασία.
