Από 1η Ιανουαρίου 2024, το νομικό πλαίσιο για την απασχόληση συνταξιούχων άλλαξε ριζικά με τον Ν. 5078/2023. Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι οι συνταξιούχοι μπορούν πλέον να εργάζονται χωρίς περικοπή της σύνταξής τους κάτι που στο παλαιό καθεστώς αποτελούσε ανασταλτικό παράγοντα για πολλούς.
Ωστόσο, η δυνατότητα αυτή δεν είναι άνευ όρων. Απαιτεί συγκεκριμένη διαδικασία δήλωσης στον e-ΕΦΚΑ πριν από την έναρξη της απασχόλησης, καθώς και την τήρηση ασφαλιστικών υποχρεώσεων. Η μη συμμόρφωση συνεπάγεται πρόστιμο ίσο με 12 μηνιαίες συντάξεις ένα ποσό που στην πράξη μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά επαχθές.
Στο παρόν άρθρο αναλύονται οι βασικές ερωτήσεις που έχει κάθε συνταξιούχος που εξετάζει το ενδεχόμενο επανένταξης στην αγορά εργασίας: τι επιτρέπεται, τι απαιτείται, ποιες είναι οι συνέπειες μη συμμόρφωσης και ποια οφέλη προκύπτουν από την απασχόληση.
Επιτρέπεται η Εργασία Συνταξιούχων;
Ναι, η εργασία συνταξιούχων επιτρέπεται πλέον χωρίς περικοπή της σύνταξης, ανεξάρτητα από την ηλικία και το είδος της απασχόλησης. Ο Ν. 5078/2023 καταργεί τους παλαιούς περιορισμούς που συνδέονταν με την απώλεια μέρους ή του συνόλου της σύνταξης και εισάγει ένα πλαίσιο που επιτρέπει την ελεύθερη επανένταξη στην αγορά εργασίας, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η απασχόληση μπορεί να λάβει δύο μορφές:
Μισθωτή απασχόληση: Ο συνταξιούχος προσλαμβάνεται από εργοδότη με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, πλήρους ή μερικής απασχόλησης. Στην περίπτωση αυτή, ο εργοδότης αναλαμβάνει μέρος των ασφαλιστικών εισφορών, όπως συμβαίνει με κάθε μισθωτό εργαζόμενο.
Μη μισθωτή απασχόληση: Ο συνταξιούχος ασκεί ελεύθερο επάγγελμα, προβαίνει σε έναρξη ατομικής επιχείρησης ή συμμετέχει σε εταιρεία. Στην περίπτωση αυτή, φέρει ο ίδιος το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών ως μη μισθωτός, με τους κανόνες που ισχύουν για τους ελεύθερους επαγγελματίες.
Και στις δύο περιπτώσεις, η δήλωση στον e-ΕΦΚΑ πριν από την έναρξη της απασχόλησης είναι υποχρεωτική και αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη νόμιμη απασχόληση. Η παράλειψή της συνεπάγεται σοβαρές κυρώσεις που αναλύονται στη συνέχεια του άρθρου.
Θα μειωθεί η Σύνταξη μου;
Όχι. Με το νέο καθεστώς που ισχύει από 1η Ιανουαρίου 2024, οι συνταξιούχοι που εργάζονται δεν υφίστανται καμία μείωση στη σύνταξή τους ούτε στην κύρια ούτε στην επικουρική. Πρόκειται για θεμελιώδη αλλαγή σε σχέση με το παλαιό καθεστώς, όπου η παράλληλη απασχόληση συνεπαγόταν περικοπή της σύνταξης κατά 60% ή και πλήρη αναστολή της.
Εξαίρεση: Απασχόληση σε φορείς της Γενικής Κυβέρνησης Υπάρχει μία σημαντική εξαίρεση που αφορά συγκεκριμένη κατηγορία συνταξιούχων. Εάν απασχοληθείτε σε φορέα της Γενικής Κυβέρνησης δηλαδή σε δημόσιες υπηρεσίες, νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ΟΤΑ και εποπτευόμενους φορείς του Δημοσίου και είστε κάτω των 62 ετών, τότε η σύνταξή σας αναστέλλεται για όλο το διάστημα που διαρκεί η απασχόληση.
Η αναστολή αυτή δεν αποτελεί ποινή αλλά νομοθετική πρόβλεψη που αποσκοπεί στην αποτροπή διπλής αμοιβής από δημόσιους πόρους για εργαζομένους κάτω των 62 ετών. Μόλις λήξει η απασχόληση, η σύνταξη επαναχορηγείται κανονικά.
Για συνταξιούχους άνω των 62 ετών που απασχολούνται σε φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, δεν προβλέπεται αναστολή της σύνταξης.
Ποια Διαδικασία Απαιτείται για να είστε Νόμιμοι;
Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε μορφή εργασίας ή επιχειρηματικής δραστηριότητας, ο συνταξιούχος οφείλει να δηλώσει ηλεκτρονικά την απασχόλησή του στον e-ΕΦΚΑ. Η δήλωση αυτή δεν είναι απλή ενημέρωση αποτελεί νομική υποχρέωση που πρέπει να ολοκληρωθεί πριν από την έναρξη της εργασίας και όχι μετά.
Πού γίνεται η δήλωση Η δήλωση υποβάλλεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά μέσω της ειδικής πλατφόρμας του e-ΕΦΚΑ για απασχολούμενους συνταξιούχους. Η πρόσβαση γίνεται με χρήση των προσωπικών κωδικών TAXISnet και δεν απαιτεί φυσική παρουσία σε υπηρεσία.
Πότε γίνεται η δήλωση: Η δήλωση πρέπει να υποβληθεί πριν από την έναρξη της απασχόλησης, ανεξάρτητα από τη μορφή της. Αυτό σημαίνει ότι, για μισθωτή απασχόληση, η δήλωση πρέπει να προηγείται της πρόσληψης και της αναγγελίας στο σύστημα ΕΡΓΑΝΗ από τον εργοδότη και για μη μισθωτή απασχόληση, η δήλωση πρέπει να προηγείται της έναρξης δραστηριότητας στην εφορία.
Τι περιλαμβάνει η δήλωση: Στη δήλωση αναγράφονται τα στοιχεία της απασχόλησης, το είδος της εργασίας και τα στοιχεία του εργοδότη ή της επιχείρησης. Σε περίπτωση αλλαγής εργοδότη ή λήξης της απασχόλησης, απαιτείται νέα δήλωση για κάθε μεταβολή.
Η τήρηση της διαδικασίας αυτής δεν είναι απλώς τυπική υποχρέωση. Η παράλειψή της, έστω και για μία ημέρα πριν την έναρξη εργασίας, συνεπάγεται το πρόστιμο που αναλύεται στην επόμενη ενότητα.
Πρόστιμο σε Περίπτωση που δεν Υποβάλλετε την Δήλωση στον Εφκα
Η μη υποβολή της δήλωσης απασχόλησης στον e-ΕΦΚΑ πριν από την έναρξη εργασίας συνεπάγεται την επιβολή προστίμου ίσου με 12 μηνιαίες συντάξεις τόσο κύριας όσο και επικουρικής.
Το μέγεθος του προστίμου αυτού στην πράξη είναι ιδιαίτερα επαχθές. Για να γίνει κατανοητό, αρκεί ένα απλό παράδειγμα: συνταξιούχος που λαμβάνει κύρια σύνταξη 900 ευρώ και επικουρική 200 ευρώ τον μήνα, δηλαδή συνολικά 1.100 ευρώ μηνιαίως, εκτίθεται σε πρόστιμο ύψους 13.200 ευρώ ποσό που αντιστοιχεί στο σύνολο των συντάξεων ενός ολόκληρου έτους. Και αυτό για μία παράλειψη που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί με μία απλή ηλεκτρονική δήλωση.
Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι το πρόστιμο επιβάλλεται ανεξάρτητα από τη διάρκεια της αδήλωτης απασχόλησης. Ακόμη και αν η εργασία διήρκεσε μία μόνο ημέρα χωρίς προηγούμενη δήλωση, το πρόστιμο παραμένει ίσο με 12 μηνιαίες συντάξεις. Δεν προβλέπεται αναλογική μείωση βάσει του χρόνου αδήλωτης απασχόλησης.
Υπάρχουν Ασφαλιστικές Υποχρεώσεις;
Ναι. Η παράλληλη απασχόληση δεν επηρεάζει τη σύνταξη, αλλά δημιουργεί ασφαλιστικές υποχρεώσεις που διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος της απασχόλησης.
Μισθωτή απασχόληση Οι συνταξιούχοι που εργάζονται ως μισθωτοί καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές με τον ίδιο τρόπο που ισχύει για κάθε μισθωτό εργαζόμενο. Το ποσό των εισφορών παρακρατείται από τον μισθό και αποδίδεται στον e-ΕΦΚΑ από τον εργοδότη, ο οποίος συνεισφέρει και το δικό του μέρος εισφορών. Ο συνταξιούχος δεν χρειάζεται να μεριμνά ο ίδιος για την απόδοση των εισφορών, καθώς αυτή αποτελεί υποχρέωση του εργοδότη.
Μη μισθωτή απασχόληση Οι συνταξιούχοι που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα ή επιχειρηματική δραστηριότητα φέρουν οι ίδιοι το σύνολο των ασφαλιστικών εισφορών, με τους κανόνες που ισχύουν για τους μη μισθωτούς. Στην περίπτωση αυτή, η τακτική και έγκαιρη καταβολή των εισφορών είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Η μη καταβολή εισφορών για δύο συνεχόμενους μήνες δίνει το δικαίωμα στον e-ΕΦΚΑ να προχωρήσει σε άμεση παρακράτηση του οφειλόμενου ποσού από τη σύνταξη, χωρίς προηγούμενη δικαστική διαδικασία.
Ειδικός πόρος υπέρ του e-ΕΦΚΑ Πέραν των τακτικών ασφαλιστικών εισφορών, προβλέπεται και ειδικός πόρος υπέρ του e-ΕΦΚΑ, ο οποίος επιβάλλεται σε όλους τους απασχολούμενους συνταξιούχους ανεξάρτητα από την ιδιότητά τους. Το ποσό και ο τρόπος υπολογισμού του καθορίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία και αποτελεί πρόσθετη επιβάρυνση που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό της επανένταξης στην αγορά εργασίας.
Υπάρχει Όφελος για τον Συνταξιούχο;
Ναι. Η απασχόληση μετά τη συνταξιοδότηση δεν αποτελεί απλώς πηγή πρόσθετου εισοδήματος. Δημιουργεί και συγκεκριμένα ασφαλιστικά οφέλη που αξίζει να γνωρίζει κάθε συνταξιούχος πριν αποφασίσει.
Προσαύξηση της σύνταξης Ο χρόνος απασχόλησης μετά τη συνταξιοδότηση προσμετράται για την προσαύξηση της σύνταξης. Αυτό σημαίνει ότι όσο περισσότερο εργάζεται ο συνταξιούχος, τόσο υψηλότερη μπορεί να διαμορφωθεί η σύνταξή του μελλοντικά, εφόσον υποβάλει σχετική αίτηση αναθεώρησης. Το όφελος αυτό είναι μόνιμο και συνεχίζει να ισχύει και μετά τη λήξη της απασχόλησης.
Δικαίωμα εφάπαξ παροχής Ο χρόνος απασχόλησης μετά τη συνταξιοδότηση δίνει επίσης τη δυνατότητα διεκδίκησης εφάπαξ παροχής, εφόσον ο συνταξιούχος ήταν ασφαλισμένος σε φορέα που προβλέπει τέτοια παροχή. Η αίτηση για το εφάπαξ υποβάλλεται μετά τη λήξη της απασχόλησης και το ποσό υπολογίζεται βάσει των εισφορών που έχουν καταβληθεί κατά τη διάρκειά της.
Συνολικά, η απασχόληση μετά τη συνταξιοδότηση μπορεί να αποτελέσει ευνοϊκή επιλογή τόσο οικονομικά όσο και ασφαλιστικά, εφόσον τηρηθεί η απαιτούμενη διαδικασία και εκτιμηθεί ορθά το συνολικό κόστος των ασφαλιστικών υποχρεώσεων.
Συμπέρασμα
Ο Ν. 5078/2023 αποτελεί ουσιαστική τομή στο καθεστώς απασχόλησης των συνταξιούχων, καθώς για πρώτη φορά επιτρέπει την παράλληλη εργασία χωρίς περικοπή της σύνταξης. Η αλλαγή αυτή δίνει τη δυνατότητα σε χιλιάδες συνταξιούχους να επανενταχθούν στην αγορά εργασίας με ευνοϊκούς όρους, διατηρώντας παράλληλα το σύνολο των συνταξιοδοτικών τους δικαιωμάτων.
Ωστόσο, τέσσερα σημεία είναι ιδιαίτερα κρίσιμα στην πράξη:
Πρώτον, η δήλωση στον e-ΕΦΚΑ πρέπει να προηγείται της έναρξης κάθε μορφής απασχόλησης, χωρίς καμία εξαίρεση. Η παράλειψή της, έστω και για μία ημέρα, συνεπάγεται πρόστιμο ίσο με 12 μηνιαίες συντάξεις.
Δεύτερον, η εξαίρεση για απασχόληση σε φορείς της Γενικής Κυβέρνησης αφορά συνταξιούχους κάτω των 62 ετών, των οποίων η σύνταξη αναστέλλεται για όσο διαρκεί η απασχόληση. Η γνώση αυτής της εξαίρεσης είναι καθοριστική για τον σχεδιασμό της επανένταξης.
Τρίτον, οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις είναι πραγματικές και διαφέρουν ανάλογα με την ιδιότητα του απασχολούμενου. Για τους μη μισθωτούς, η μη καταβολή εισφορών για δύο συνεχόμενους μήνες δίνει στον e-ΕΦΚΑ το δικαίωμα άμεσης παρακράτησης από τη σύνταξη.
Τέταρτον, η απασχόληση δεν αποτελεί μόνο πηγή πρόσθετου εισοδήματος. Δημιουργεί ασφαλιστικά οφέλη προσαύξηση σύνταξης και δικαίωμα εφάπαξ που αξίζει να συνυπολογίζονται στην απόφαση επανένταξης.
